‘મમ્મી માર મારે છે, ગાળો આપે છે’: અદાલતમાં પુત્રીએ વ્યથા ઠાલવી; અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે કહ્યું- પુખ્ત દીકરી પોતાની મરજી મુજબ રહેવા સ્વતંત્ર છે!

પુખ્ત વયના નાગરિકોની અંગત સ્વતંત્રતા અને વ્યક્તિગત અધિકારોને લઈને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે (Allahabad High Court) એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માતા-પિતા પોતાની પુખ્ત (Major) દીકરીને તેની અનિચ્છા વિરુદ્ધ પોતાની સાથે રાખવા માટે બંદી પ્રત્યક્ષીકરણ (હેબિયસ કોર્પસ – Habeas Corpus) જેવી અરજીઓનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી શકતા નથી.

જસ્ટિસ સંદીપ જૈનની ખંડપીઠે કલાવતી દેવી નામની મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીને ફગાવી દેતાં આ ટિપ્પણી કરી હતી અને પુત્રીની વ્યક્તિગત આઝાદી તેમજ પોતાની મરજી મુજબ જીવન જીવવાના અધિકારનું સમર્થન કર્યું હતું.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

• માતાની હેબિયસ કોર્પસ પિટિશન: ઉત્તર પ્રદેશના મઉ જિલ્લાની રહેવાસી કલાવતી દેવીએ હાઈકોર્ટમાં હેબિયસ કોર્પસ અરજી દાખલ કરીને આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેની ૨૫ વર્ષીય પુત્રી પૂજા ગેરકાયદે કસ્ટડીમાં છે અને તેને અદાલત સમક્ષ હાજર કરવામાં આવે.

• હાઈકોર્ટે સમન્સ પાઠવ્યું: હાઈકોર્ટના નિર્દેશ બાદ પોલીસ તંત્ર દ્વારા ૧૭ ઓગસ્ટના રોજ ૨૫ વર્ષીય પૂજાને કોર્ટ સમક્ષ રૂબરૂ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

કોર્ટ સમક્ષ દીકરીની આપવીતી: ‘હું મારી મરજીથી દિલ્હીમાં રહું છું’

અદાલત સાથેની પ્રત્યક્ષ વાતચીત દરમિયાન પુત્રી પૂજાએ પોતાના પરિવારની અસલી સ્થિતિ વર્ણવી હતી:

• તેણે કોર્ટને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે તે કોઈપણ ગેરકાયદેસર કેદમાં નથી, પરંતુ સંપૂર્ણપણે પોતાની મરજીથી આઝાદી સાથે દિલ્હીમાં રહી રહી છે.

• પૂજાએ પોતાની માતા સાથે પાછા ફરવાનો સાફ ઇનકાર કરતાં ગંભીર આક્ષેપ કર્યો કે તેની માતાનો વ્યવહાર તેના પ્રત્યે જરાય સારો નહોતો. તે ઘરમાં રહેતી ત્યારે માતા તેને વારંવાર માર મારતી હતી અને ગંદી ગાળો આપી ત્રાસ ગુજારતી હતી.

• બીજી તરફ, માતા કલાવતીએ આ તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે પુત્રીએ માતા-પિતા સાથે જ ઘરમાં રહેવું જોઈએ.

હાઈકોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ અવલોકન: માતા-પિતા પોતાની મરજી થોપી ન શકે

પુત્રીનું નિવેદન નોંધ્યા બાદ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે:

• વ્યક્તિગત સ્વાયત્તતા સર્વોપરી: ૨૫ વર્ષની દીકરી કાયદેસર રીતે સંપૂર્ણ પુખ્ત છે અને તે ક્યાં, કેવી રીતે અને કોની સાથે રહેવા માંગે છે તે નક્કી કરવા માટે સ્વતંત્ર છે.

• માતા-પિતા હોવાથી હક નથી મળતો: કોઈ પણ વ્યક્તિ ફક્ત માતા-પિતા છે એ આધાર પર પુખ્ત સંતાનને તેની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કોઈ ચોક્કસ સ્થળે કે વ્યક્તિ સાથે રહેવા માટે કાયદાકીય રીતે ફરજ પાડી શકાય નહીં.

• અદાલતે સ્ત્રીની સ્વાયત્તતા અને વ્યક્તિગત નિર્ણયોની સ્વતંત્રતાને સર્વોચ્ચ મહત્વ આપીને માતાની હેબિયસ કોર્પસ અરજી રદ કરી દીધી હતી.