sugar : આજે ખાંડના ભાવ, પુરવઠો અને સ્ટોક નિયંત્રણને લઈને જે રાજકીય અને આર્થિક ચર્ચાઓ ચાલે છે, તેના મૂળ આઝાદી સમયના ઇતિહાસ સાથે સીધા જોડાયેલા છે. આઝાદી પછી વર્ષ 1951ની લોકસભા ચર્ચામાં પણ ખાંડની અછત(sugar crisis), આયાત, ભાવ નિયંત્રણ, શુગર ઇન્ક્વાયરી કમિટી અને ખાંડસરી (દેશી ખાંડ) ની કટોકટી અંગે તત્કાલીન સરકારને આકરા સવાલોના જવાબ આપવા પડ્યા હતા.
સરકારના અયોગ્ય ભાવ નિયંત્રણના લીધે ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછો વેચાણ ભાવ નક્કી થતાં માત્ર 15 વર્ષના ગાળામાં ખાંડસરીના આશરે 2 લાખ પરંપરાગત એકમો બંધ થઈ ગયા હતા.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
1951ની લોકસભામાં ખાંડની અછત, સરકારી અંકુશો અને ભાવ નિર્ધારણ અંગે ઉગ્ર ચર્ચા થઈ હતી.
-
ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાનમાં સફેદ ક્રિસ્ટલ ખાંડ કરતાં દેશી ખાંડસરી વધુ લોકપ્રિય હતી અને લોકો ઊંચા ભાવ ચૂકવવા તૈયાર હતા.
-
ઉત્પાદન ખર્ચ ₹36 થી ₹37 પ્રતિ મણ હોવા છતાં સરકારે ખાંડસરીનો સીલિંગ ભાવ ₹29 પ્રતિ મણ નક્કી કર્યો હતો.
-
ખોટી સરકારી નીતિના લીધે 15 વર્ષમાં ખાંડસરીનું ઉત્પાદન 2.75 લાખ ટનથી ઘટીને માત્ર 75 હજાર ટન (72.7% ઘટાડો) થઈ ગયું.
-
અસંતુલિત નિયંત્રણોને પગલે દેશભરમાં 2 લાખ જેટલા ખાંડસરી યુનિટો કાયમ માટે બંધ થઈ ગયા હતા.
1951 સંસદીય ચર્ચા: ક્રિસ્ટલ ખાંડ વિરુદ્ધ ખાંડસરીના આંકડા:
ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં ખાંડસરીની ભારે લોકપ્રિયતા
સંસદીય ચર્ચામાં નોંધવામાં આવ્યું હતું કે ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન અને ઉત્તર પ્રદેશના વિસ્તારોમાં ગ્રાહકો મિલમાં બનતી કેમિકલયુક્ત સફેદ ક્રિસ્ટલ ખાંડ કરતાં દેશી પદ્ધતિથી બનતી ખાંડસરીને આરોગ્ય અને સ્વાદની દ્રષ્ટિએ વધારે મહત્વ આપતા હતા. ગ્રાહકો તેના માટે સ્વેચ્છાએ ઊંચા ભાવ આપવા તૈયાર હતા, છતાં સરકારે તેના વેચાણ પર કૃત્રિમ મર્યાદા લાદી દીધી હતી.
ઉત્પાદનમાં 72.7% નો મોટો કડાકો:
સરકારી દલીલ અને ઉદ્યોગનો અંત
જ્યારે ખાંડસરી ઉત્પાદકોએ સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરી કે ₹36ના ખર્ચ સામે ₹29નો ભાવ નક્કી કરવાથી ઉદ્યોગ બરબાદ થઈ જશે, ત્યારે સરકારે એવી વિચિત્ર દલીલ કરી હતી કે ફેક્ટરીની સફેદ ખાંડ વધુ ગુણવત્તાયુક્ત ઉત્પાદન હોવાથી તેના કરતાં દેશી ખાંડસરીને ઊંચો ભાવ આપી શકાય નહીં. ટેરિફ બોર્ડના રિપોર્ટને નજરઅંદાજ કરવાની આ નીતિને લીધે દેશી ખાંડ ઉદ્યોગ પડી ભાંગ્યો હતો, જેનો હિસાબ 75 વર્ષ પહેલાં પણ સંસદના ચોપડે નોંધાયો હતો.
