દારૂ: ગુજરાતમાં દારૂબંધીના કાયદાને અત્યંત કડક બનાવવા અને લઠ્ઠાકાંડ જેવી ગંભીર હોનારતો રોકવા માટે રાજ્ય સરકારે કાયદામાં મૃત્યુદંડ (ફાંસી) સુધીની કડક જોગવાઈઓ કરી છે. પરંતુ આ સુધારાના વર્ષો વીતી ગયા બાદ પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે રાજ્યના ઇતિહાસમાં હજુ સુધી એકપણ બૂટલેગરને ફાંસીની સજા ફટકારવામાં આવી શકી નથી. કાનૂની ગૂંચવણો અને નક્કર પુરાવાના અભાવે કાગળ પર કડક દેખાતો કાયદો કોર્ટ રૂમમાં નબળો સાબિત થઈ રહ્યો છે.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
વર્ષ 2011માં બોમ્બે પ્રોહિબિશન એક્ટમાં સુધારો કરી ઝેરી દારૂ બનાવનાર/વેચનાર માટે ફાંસીની જોગવાઈ કરાઈ હતી.
-
સુધારાના 15 વર્ષ પછી પણ રાજ્યમાં એકપણ આરોપીને ફાંસીની સજા થઈ નથી.
-
‘રેરેસ્ટ ઓફ ધ રેર’ કેસના સિદ્ધાંત અને તપાસમાં પુરાવાની ખામીને લીધે સખત સજા મળતી નથી.
-
પોલીસ મોટાભાગે PASA અને મિલકત જપ્તી જેવી મર્યાદિત કાર્યવાહી કરી સંતોષ માની લે છે.
2011માં કરાયો હતો કાયદામાં ઐતિહાસિક સુધારો
ગુજરાત સરકારે વર્ષ 2011માં પ્રોહિબિશન એક્ટમાં સુધારો લાવીને એવી જોગવાઈ કરી હતી કે જો ઝેરી દારૂ (લઠ્ઠો) પીવાથી કોઈ નિર્દોષ નાગરિકનું મોત થાય, તો તેવા કિસ્સામાં ઝેરી દારૂ બનાવનાર અને વેચનાર ગુનેગારોને આજીવન કેદ અથવા મૃત્યુદંડ (ફાંસી) ની સજા થઈ શકે. આ કડક સુધારાનો મુખ્ય હેતુ અસામાજિક તત્વો અને માફિયાઓમાં કાયદાનો ખૌફ ઊભો કરવાનો હતો.
શા માટે ફાંસી સુધી નથી પહોંચતી સજા?
કાનૂની નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય ન્યાય પ્રણાલી અત્યંત ગંભીર એટલે કે ‘રેરેસ્ટ ઓફ ધ રેર’ (Rare of the Rarest) કિસ્સાઓમાં જ ફાંસીની સજા ફટકારે છે. કોર્ટમાં કેસ ચલાવતી વખતે તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા રજૂ કરાતા પુરાવા, પરિસ્થિતિજન્ય સાક્ષીઓ અને ફોરેન્સિક પુરાવાઓની કડીઓ ઘણીવાર નબળી સાબિત થાય છે. પરિણામે અદાલતો આરોપીઓને આજીવન કેદ કે અન્ય સજા આપે છે, પરંતુ ફાંસી સુધી કેસ પહોંચી શકતો નથી.
દાખલારૂપ સજાના અભાવે બૂટલેગરો બેફામ
રાજ્યમાં જ્યારે પણ કોઈ ઝેરી દારૂની દુર્ઘટના બને છે ત્યારે પોલીસ તંત્ર સક્રિય થઈને બૂટલેગરો સામે પાસા (PASA) હેઠળ અટકાયતી પગલાં ભરે છે તેમજ વાહનો કે મિલકતો જપ્ત કરવાની કામગીરી કરે છે. પરંતુ જ્યાં સુધી કોઈ ગુનેગારને દાખલારૂપ અને સર્વોચ્ચ કડક સજા મળતી નથી, ત્યાં સુધી ગેરકાયદે નેટવર્ક સંપૂર્ણપણે ડામી શકાતું નથી.
