ઘરખર્ચનું સંચાલન, બાળકોની અનપેક્ષિત જરૂરિયાતો, અચાનક આવી પડતો મોટો મેડિકલ ખર્ચ કે નોકરી-ધંધામાં આવતો અણધાર્યો બ્રેક—આવી કોઈપણ કટોકટી વખતે કોઈની પાસે હાથ લંબાવવો ન પડે કે ઊંચા વ્યાજના ક્રેડિટ કાર્ડ પર નિર્ભર ન રહેવું પડે તે માટે દરેક મહિલા પાસે એક મજબૂત ‘ઈમરજન્સી ફંડ’ (Emergency Fund) હોવું અત્યંત જરૂરી છે.
મોટાભાગની મહિલાઓ બચતના તમામ નાણાં માત્ર સામાન્ય બેંક સેવિંગ ખાતામાં જ જમા રાખતી હોય છે. પરંતુ નાણાકીય નિષ્ણાતોના મતે, ઈમરજન્સી ફંડનો એક હિસ્સો લિક્વિડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (Liquid Mutual Funds) માં રાખીને વધુ સ્માર્ટ રીતે બચતનું સંચાલન કરી શકાય છે.
લિક્વિડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ શું છે?
-
ડેટ ફંડનો પ્રકાર: લિક્વિડ ફંડ એ ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડનો જ એક સલામત પ્રકાર છે.
-
ટૂંકા ગાળાના સાધનોમાં રોકાણ: આ ફંડ્સ સામાન્ય રીતે ટ્રેઝરી બિલ્સ અને કોમર્શિયલ પેપર્સ જેવા વધુમાં વધુ 91 દિવસ સુધીની પાકતી મુદત (Maturity) ધરાવતા અતિ ટૂંકા ગાળાના મની માર્કેટ સાધનોમાં નાણાંનું રોકાણ કરે છે.
-
હેતુ: રોકાણકારોના પૈસા સુરક્ષિત રહે, ગમે ત્યારે ઉપાડી શકાય (લિક્વિડિટી) અને બેંક બચત ખાતા કરતાં બહેતર વળતર મેળવી શકાય તે આ ફંડનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય છે.
ઈમરજન્સી ફંડનું પ્લાનિંગ કેવી રીતે કરવું? (ઉદાહરણ સાથે સમજો)
ધારો કે કોઈ મહિલા કે પરિવારનો માસિક અનિવાર્ય ખર્ચ ₹30,000 છે. નાણાકીય નિયમ મુજબ ઓછામાં ઓછા 6 મહિનાનો ખર્ચ અલગ રાખવો જોઈએ:
-
કુલ ઈમરજન્સી ટાર્ગેટ: ₹30,000 × 6 = ₹1.80 લાખ
-
નાણાંની વહેંચણી (Asset Allocation): સમગ્ર રકમ માત્ર એક જ જગ્યાએ રાખવાને બદલે તેનું વિભાજન કરવું જોઈએ:
-
સેવિંગ ખાતામાં (તાત્કાલિક રોકડ): ₹30,000 થી ₹50,000 બેંક ખાતામાં રાખો, જે રોજબરોજની નાની અણધારી જરૂરિયાતમાં તે જ ક્ષણે ઉપાડી શકાય.
-
લિક્વિડ ફંડમાં (મોટો હિસ્સો): બાકીની રકમ (આશરે ₹1.30 લાખ) લિક્વિડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકો. મોટી કટોકટી આવે ત્યારે યુનિટ્સ વેચીને નાણાં ખાતામાં મેળવી શકાય છે.
-
શું લિક્વિડ ફંડમાંથી પૈસા તાત્કાલિક મળે છે?
લિક્વિડ ફંડમાંથી નાણાં ઉપાડતી વખતે કેટલીક બાબતો ધ્યાને રાખવી જરૂરી છે:
-
સામાન્ય ઉપાડ: સામાન્ય રીતે કામકાજના દિવસોમાં (Working Days) રિડેમ્પશન રિક્વેસ્ટ મૂક્યા બાદ રકમ આગામી ટ્રેડિંગ દિવસે બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર થાય છે.
-
ઇન્સ્ટન્ટ એક્સેસ ફેસિલિટી: કેટલીક લિક્વિડ ફંડ સ્કીમ્સ ‘ઇન્સ્ટન્ટ રિડેમ્પશન’ ની સુવિધા આપે છે, જેમાં અરજી કર્યાની થોડી જ મિનિટોમાં ₹50,000 અથવા કુલ રોકાણના 90% (જે ઓછું હોય તે) સીધા બેંક ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. જોકે આ સુવિધા તમામ સ્કીમ્સમાં હોતી નથી.
રોકાણ કરતી વખતે રાખવાની સાવચેતી
-
FD નો ગેરંટીડ વિકલ્પ નથી: ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માં બેંક અગાઉથી વ્યાજ દર નક્કી કરી દે છે, જ્યારે લિક્વિડ ફંડ એ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હોવાથી તેમાં રિટર્નની કોઈ નિશ્ચિત ગેરંટી હોતી નથી; તેનું વળતર બજારના વ્યાજ દરો પર આધારિત હોય છે.
-
સુરક્ષા પ્રથમ: ઈમરજન્સી ફંડ બનાવતી વખતે વધુ રિટર્નની લાલચ રાખવાને બદલે મૂડીની સલામતી અને નાણાંની તાત્કાલિક ઉપલબ્ધતાને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
-
રોકાણ કરતા પહેલાં સ્કીમનો એક્સપેન્સ રેશિયો (ખર્ચ), એક્ઝિટ લોડના નિયમો અને ટેક્સેશન અંગેની માહિતી ચકાસી લેવી હિતાવહ છે.
