swine flu : દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં સ્વાઈન ફ્લૂ (H1N1 વાયરસ) ના કેસોમાં સતત વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે, ત્યારે આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ દર્દીઓ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરી છે. સામાન્ય રીતે લોકો એવું માની લેતા હોય છે કે એકવાર સ્વાઈન ફ્લૂ થઈ ગયા પછી શરીરમાં લાઈફટાઈમ ઈમ્યુનિટી આવી જાય છે, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર વાયરસના મ્યુટેશન (રૂપ બદલવાની પ્રક્રિયા) ને કારણે દર્દીને ફરીથી સ્વાઈન ફ્લૂનું સંક્રમણ (Reinfection) થઈ શકે છે.
બદલાતી ઋતુ અને ભેજવાળા વાતાવરણ વચ્ચે નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો માટે આ વાયરસ વધુ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
સ્વાઈન ફ્લૂ એકવાર મટ્યા પછી પણ ફરીથી થવાની પૂરી શક્યતા રહેલી છે.
-
H1N1 વાયરસના સતત બદલાતા સ્ટ્રેઈન અને શરીરમાં ઘટતી એન્ટિબોડીઝ રિ-ઈન્ફેક્શનનું મુખ્ય કારણ.
-
વૃદ્ધો, સગર્ભા મહિલાઓ, નાના બાળકો અને ક્રોનિક બીમારી ધરાવતા લોકો ‘હાઈ-રિસ્ક’ કેટેગરીમાં.
-
તાવ, ગળામાં ખરાશ, ઉધરસ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જણાય તો તુરંત ટેસ્ટ કરાવવો જરૂરી.
-
વાર્ષિક ફ્લૂ વેક્સિન (ઈન્ફ્લુએન્ઝા રસી) અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા ચેપ સામે રક્ષણ આપે છે.
સ્વાઈન ફ્લૂ રિ-ઈન્ફેક્શન અને જોખમી પરિબળો:
| પરિમાણ | વિગત |
| વાયરસનું નામ | H1N1 ઈન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ |
| રિ-ઈન્ફેક્શનનું કારણ | વાયરસમાં મ્યુટેશન અને અગાઉ બનેલી એન્ટિબોડીઝની ઘટતી અસર |
| હાઈ-રિસ્ક જૂથ | 65 વર્ષથી વધુ વયના વડીલો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ, 5 વર્ષથી નાના બાળકો, ડાયાબિટીસ/અસ્થમાના દર્દીઓ |
| મુખ્ય લક્ષણો | તીવ્ર તાવ, ઠંડી લાગવી, ગળામાં દુખાવો, સતત ઉધરસ, શરીરમાં કળતર, શ્વાસ ચઢવો |
| નિવારણના મુખ્ય ઉપાય | એન્યુઅલ ફ્લૂ શૉટ, માસ્કનો ઉપયોગ, હાથ વારંવાર ધોવા, ભીડવાળી જગ્યાઓથી બચવું |
એકવાર સાજા થયા પછી ફરી ચેપ કેમ લાગે છે?
ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સ્વાઈન ફ્લૂથી સાજી થાય છે ત્યારે તેના શરીરમાં તે ચોક્કસ સ્ટ્રેઈન સામે એન્ટિબોડીઝ બને છે. જોકે આ એન્ટિબોડીઝ સમય જતાં નબળી પડે છે. આ ઉપરાંત ઈન્ફ્લુએન્ઝા વાયરસ સમય સાથે પોતાના જેનેટિક બંધારણમાં ફેરફાર (એન્ટિજેનિક ડ્રિફ્ટ) કરતો રહે છે. આથી જો વાયરસનો નવો કે બદલાયેલો સબ-સ્ટ્રેઈન ફેલાય તો અગાઉ સાજા થઈ ચૂકેલા વ્યક્તિને પણ ફરી સંક્રમિત કરી શકે છે.
કોને છે સૌથી વધુ જોખમ?
-
ક્રોનિક રોગોથી પીડિત દર્દીઓ: અસ્થમા, સીઓપીડી, હૃદયરોગ, કિડની કે લિવરની બીમારીવાળા લોકો.
-
ઓછી ઈમ્યુનિટી: કેન્સરની સારવાર લેતા દર્દીઓ અથવા સ્ટીરોઈડ દવાઓ પર રહેતા લોકો.
-
સગર્ભા મહિલાઓ અને નાના બાળકો: પ્રેગ્નન્સી દરમિયાન રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં થતા બદલાવને કારણે સંક્રમણ ગંભીર બની શકે છે.
-
સીનિયર સિટીઝન્સ: 65 વર્ષથી વધુ ઉંમરના વડીલોમાં ન્યુમોનિયા જેવી ગૂંચવણો ઊભી થવાનું જોખમ વધુ રહે છે.
બચાવ માટે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી બાબતો:
તાવ કે શરદીના લક્ષણો જણાય ત્યારે જાતે દવાઓ (ઓટીસી પિલ્સ) લેવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબની સલાહ લેવી. ભીડભાડવાળી જગ્યાએ જતી વખતે માસ્કનો ઉપયોગ કરવો, સાબુથી નિયમિત હાથ ધોવા અને દર વર્ષે તબીબની સલાહ મુજબ ઈન્ફ્લુએન્ઝાની વાર્ષિક રસી મુકાવવી એ આ ગંભીર ચેપથી બચવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ છે.
