આકાશમાં હેલિકોપ્ટર, જમીન પર હરણો: પાકની રક્ષા માટે વન વિભાગનું અનોખું ઓપરેશન; દક્ષિણ આફ્રિકાની ટીમ મેદાને!

ખેડૂતોના ઊભા પાકને જંગલી પ્રાણીઓના ત્રાસમાંથી બચાવવા માટે મધ્યપ્રદેશના વન વિભાગે એક અત્યંત અનોખો, અત્યાધુનિક અને વૈજ્ઞાનિક ઉપાય અજમાવ્યો છે. શાજાપુર, કાલા પીપલ અને ઉજ્જૈન જિલ્લાના સરહદી વિસ્તારોમાં વન્યજીવો દ્વારા થતા પાકના વ્યાપક નુકસાનને રોકવા માટે આકાશમાંથી હેલિકોપ્ટરની મદદ લઈને કૃષ્ણમૃગ (કાળિયાર) અને નીલગાયને સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં ખસેડવાનું મહા-અભિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું છે.

આ રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન માટે ખાસ કરીને આફ્રિકન વન્યજીવ વ્યવસ્થાપનની પ્રખ્યાત ‘બોમા પદ્ધતિ’ (Boma Technique) નો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

દક્ષિણ આફ્રિકાની ૧૪ નિષ્ણાતોની ટીમ અને ૨૦૦ લોકોનું દળ તહેનાત

આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના રેસ્ક્યૂ ઓપરેશનની વિશેષતાઓ:

• આફ્રિકન એક્સપર્ટ્સ: અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે મધ્યપ્રદેશ વન વિભાગ દ્વારા દક્ષિણ આફ્રિકાની ‘કંઝર્વેશન સોલ્યુશન’ (Conservation Solutions) ટીમનો સીધો સહયોગ લેવામાં આવ્યો છે, જેમાં ૧૪ વિદેશી નિષ્ણાતો સામેલ છે.

• સંયુક્ત ટીમ: વન વિભાગ, મહેસૂલ વિભાગ અને સ્થાનિક પોલીસ પ્રશાસનના અધિકારી-કર્મચારીઓ મળીને લગભગ ૨૦૦ લોકોનું જંગી દળ આ અભિયાનમાં જોડાયું છે.

• સતત બીજા વર્ષે ઝુંબેશ: શાજાપુર પંથકમાં આ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી વન્યજીવોને પકડી સુરક્ષિત જંગલોમાં રિ-લોકેટ કરવાનો આ પ્રયોગ સતત બીજા વર્ષે સફળતાપૂર્વક હાથ ધરાયો છે.

કેવી રીતે થાય છે બોમા પદ્ધતિથી રેસ્ક્યૂ?

૧૧ થી ૩૧ ઓક્ટોબર સુધી ચાલનારા આ અભિયાનના પ્રથમ તબક્કામાં જ હન્નખેડી ગામેથી ૯૭ જેટલા કૃષ્ણમૃગોને સુરક્ષિત પકડી લેવાયા છે:

1. હેલિકોપ્ટરથી ડ્રાઇવ: હેલિકોપ્ટર દ્વારા આકાશમાંથી હરણો અને નીલગાયના ઝૂંડને નિર્ધારિત સુરક્ષિત દિશા તરફ ધીમે-ધીમે વાળવામાં આવે છે.

2. બોમા ઘેરો: જમીન પર ખાસ પ્રકારની ફેન્સિંગ અને પડદાઓથી બનેલા ફનલ આકારના ઘેરા (બોમા) તરફ તેમને દોરવામાં આવે છે.

3. ઈજામુક્ત ટ્રાન્સપોર્ટેશન: આ પદ્ધતિમાં પ્રાણીઓને કોઈ ઈજા પહોંચાડ્યા વગર સુરક્ષિત રીતે વિશેષ વાહનોમાં ચડાવીને પૂર્વ-નિર્ધારિત અભયારણ્યો કે ઊંડા જંગલોમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે. બપોરે તડકો અને ગરમી વધતાં પ્રાણીઓના સ્વાસ્થ્યને ધ્યાને રાખી કામગીરી અટકાવી દેવામાં આવે છે.

સ્થાનિક ગ્રામજનો માટે કડક સાવચેતી અને એડવાઇઝરી

વન્યજીવોની સાથે સ્થાનિક નાગરિકોની સલામતી પણ જોખમાય નહીં તે હેતુથી વહીવટી તંત્રે ગ્રામજનોને ખાસ સૂચનાઓ આપી છે:

• ઓપરેશન ચાલે તે દરમિયાન ખેતરોમાં બિનજરૂરી જવું નહીં તેમજ સિંચાઈ કે ખેતીકામની પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવું.

• બાળકોને ખેતરો અને ખુલ્લા મેદાનોથી દૂર રાખવા અને પાળેલા પશુઓને ખુલ્લામાં ન છોડવા.

• હેલિકોપ્ટરનો અવાજ સાંભળીને ટોળે વળવું નહીં કે વન્ય પ્રાણીઓને ઘેરવા કે ભગાડવાનો કોઈ પ્રયાસ ન કરવો.