ડુંગળીના ભાવ બમણા થયા, ખાંડ અને ખાદ્યતેલ પણ મોંઘા: દેશમાં અચાનક શા માટે ભડકે બળી મોંઘવારી? જાણો સમગ્ર સમીક્ષા

ભારતમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં થયેલા તીવ્ર વધારાને પગલે સામાન્ય નાગરિકોના ઘરનું બજેટ ખોરવાઈ ગયું છે. સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન ડુંગળીના ભાવમાં સીધો ડબલ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જ્યારે ખાંડ, ખાદ્યતેલ અને ચોખા જેવી જીવનજરૂરી ચીજો પણ નોંધપાત્ર રીતે મોંઘી થઈ છે. મોંઘવારીના આ નવા આંચકાની સૌથી વધુ વિપરીત અસર ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહી છે.

ઑક્ટોબર મહિનાના ‘મન્થલી ઈકોનોમિક રિવ્યૂ’ (Monthly Economic Review) અનુસાર, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ (CPI) આધારિત છૂટક મોંઘવારી દર વધીને ૫.૫૪% પર પહોંચી ગયો છે, જે અગાઉના મહિના કરતાં ૭૧ બેસિસ પોઈન્ટ્સ વધુ છે. જ્યારે ફૂડ ઈન્ફ્લેશન (ખાદ્ય મોંઘવારી દર) વધીને ૭.૭૪% નોંધાયો છે.

શહેરી વિરુદ્ધ ગ્રામીણ મોંઘવારી અને ખાદ્ય ચીજોના ભાવ વધારાની સ્થિતિ

ડુંગળી સહિત જીવનજરૂરી ચીજો કેમ અચાનક મોંઘી થઈ?

અહેવાલ મુજબ ભાવવધારા પાછળ મુખ્યત્વે સપ્લાય સાઇડ (પુરવઠાની અછત) ના કારણો જવાબદાર છે:

• ડુંગળીના ભાવ બમણા થવાનું કારણ: ગત રવિ સીઝનમાં થયેલી ડુંગળીનો સ્ટોક હવે કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને બજારોમાં ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. બીજી તરફ વધુ વરસાદને કારણે ખરીફ સીઝનના નવા પાકની બજારોમાં આવક લગભગ એક મહિનો મોડી પડી છે, જેનાથી બજારમાં સીધી અછત સર્જાઈ છે.

• ખાંડના ભાવ વધવાના કારણો: શેરડીના ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. વધુ પડતા વરસાદ અને શેરડીમાં ફેલાયેલા ‘રેડ રોટ’ (લાલ સડો) રોગને કારણે પાકને મોટું નુકસાન પહોંચ્યું છે. સાથોસાથ વૈશ્વિક બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો ઘટવાથી અને તહેવારોની મોસમમાં સ્થાનિક માંગ વધવાથી ખાંડ ૩૦% સુધી મોંઘી થઈ છે.

• ચોખા અને ખાદ્યતેલ પર દબાણ: આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય ચોખાની જબરદસ્ત માંગ નીકળતાં સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો ઘટ્યો છે અને ભાવ ૮% વધ્યા છે. ખાદ્યતેલોમાં પણ આયાત અને પ્રોસેસિંગ પડકારોને લીધે ૧૪ થી ૧૫% નો વધારો જોવા મળ્યો છે.

જથ્થાબંધ મોંઘવારીમાં પણ મોટો ઉછાળો: આગળ હજુ ભાવ વધવાની ભીતિ

માત્ર છૂટક બજાર જ નહીં, પરંતુ જથ્થાબંધ બજારમાં પણ ભાવ ઝડપથી વધ્યા છે:

• WPI આધારિત જથ્થાબંધ મોંઘવારી: ઑગસ્ટ મહિનાના ૯.૯૨% થી વધીને સપ્ટેમ્બરમાં ૧૧.૩૯% થઈ ગઈ છે.

• ફ્યુઅલ અને પાવર કેટેગરી: જથ્થાબંધ ઈંધણ અને પાવર સેક્ટરમાં મોંઘવારી દર વધીને ૨૫.૮૫% સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે મેન્યુફેક્ચર્ડ પ્રોડક્ટ્સમાં મોંઘવારી દર ૯.૭૬% રહ્યો છે.

જો પુરવઠા પરનું આ દબાણ આગામી દિવસોમાં પણ યથાવત રહેશે, તો વધતા જથ્થાબંધ ખર્ચ અને ખાદ્યપદાર્થોના ઊંચા ભાવોના કારણે આવનારા મહિનાઓમાં મોંઘવારી સામે લડવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. ખાસ કરીને રોજબરોજ ખરીદાતી રાંધણ ચીજોના ભાવ વધતાં મધ્યમ અને શ્રમિક પરિવારો માટે જીવનનિર્વાહ અત્યંત કઠિન બન્યો છે.