દિવાળીનો તહેવાર આનંદ, ઉલ્લાસ અને રોશની લઈને આવે છે, પરંતુ આ સમયગાળા દરમિયાન થતી સતત ભાગદોડ, મોડી રાત સુધીના ઉજાગરા, ફટાકડાનો તીવ્ર ઘોંઘાટ અને ખાનપાનમાં આવતી અનિયમિતતા સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર અસર પહોંચાડી શકે છે. ખાસ કરીને જે લોકોને પહેલેથી જ હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) ની સમસ્યા છે, તેમણે આ પર્વ દરમિયાન વિશેષ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય બને છે. તહેવારના દિવસોમાં ફરસાણ, ચિપ્સ, મીઠાઈઓ અને વધુ પડતી તળેલી વસ્તુઓનું સેવન શરીરમાં સોડિયમની માત્રામાં ઝડપી વધારો કરે છે. આ ઉપરાંત અધૂરી ઊંઘ અને ફટાકડાના કાન ફાડી નાખતા અવાજથી થતો તણાવ બ્લડ પ્રેશરના સ્તરને અચાનક ઊંચું લઈ જઈ શકે છે.
દિવાળી દરમિયાન ભોજનશૈલીમાં થતો બદલાવ બીપી વધવાનું મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે. પેકેટવાળા નમકીન, અથાણાં અને પ્રોસેસ્ડ સ્નેક્સમાં સામાન્ય કરતાં વધુ સોડિયમ હોય છે, જે શરીરમાં પાણીનો ભરાવો (વોટર રિટેન્શન) વધારે છે અને તેના પરિણામે ધમનીઓ પર દબાણ વધતાં બ્લડ પ્રેશર વધી જાય છે. તહેવારોની ખરીદી, મુલાકાતો અને ઊંઘ પૂર્ણ ન થવાથી પણ શરીરમાં થાક અને સ્ટ્રેસ વધે છે. સાથે જ ફટાકડાના મોટા ધડાકા શરીરની નર્વસ સિસ્ટમમાં તાત્કાલિક તણાવ પ્રતિભાવ પેદા કરે છે. આ સ્થિતિમાં એડ્રેનાલિન જેવા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ ઝડપથી સ્ત્રાવ પામે છે, જેનાથી હૃદયના ધબકારા અને બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિને તહેવાર દરમિયાન અચાનક બીપી વધ્યું હોવાનો અહેસાસ થાય તો ગભરાવાને બદલે સૌપ્રથમ શાંત જગ્યા પર સ્થિર બેસી જવું જોઈએ. આશરે પાંચ મિનિટ સુધી સંપૂર્ણ આરામ કર્યા બાદ યોગ્ય મુદ્રામાં બીપી માપવું જરૂરી છે. તપાસ કરતી વખતે પીઠને ટેકો આપવો, પગ જમીન પર સપાટ રાખવા અને હાથને હૃદયના સ્તર પર રાખવો જોઈએ. જો પ્રથમ તપાસમાં રીડિંગ સામાન્ય કરતાં વધુ જણાય તો એક મિનિટનો વિરામ આપીને ફરીથી માપન કરવું અને બંને રીડિંગ નોંધી લેવા. આ દરમિયાન ધીમા અને ઊંડા શ્વાસ લેવાથી માનસિક તણાવ ઓછો કરવામાં ચોક્કસ મદદ મળે છે, જોકે આ પદ્ધતિ ડોક્ટર દ્વારા નિર્ધારિત દવાઓનો કાયમી વિકલ્પ નથી. હાઈ બીપીના દર્દીઓએ તહેવારના માહોલમાં પણ પોતાની નિયમિત દવાઓ ચૂક્યા વગર સમયસર લેવી જોઈએ.
તહેવાર દરમિયાન બ્લડ પ્રેશરને સ્થિર રાખવા માટે મીઠાનું સેવન મર્યાદિત રાખવું અનિવાર્ય છે. પેકેજ્ડ ફૂડ અને અતિશય ખારા નાસ્તાની જગ્યાએ તાજાં ફળો, સલાડ અને ઘરમાં બનેલી ઓછી મીઠાવાળી વાનગીઓને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. બીપીને સંતુલિત રાખવા પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવું અને ઓછામાં ઓછી સાતથી આઠ કલાકની ઊંઘ લેવી જરૂરી છે. આલ્કોહોલ અને વધુ પડતા કેફીનયુક્ત પીણાંથી દૂર રહેવું હિતાવહ છે. રોજિંદી હળવી કસરત કે મોર્નિંગ વોક ચાલુ રાખી શકાય, પરંતુ જો બીપી વધેલું જણાય તો ભારે વર્કઆઉટ કે વજન ઉપાડવાનું ટાળવું જોઈએ.
તબીબી માર્ગદર્શિકા મુજબ જો બ્લડ પ્રેશરનું રીડિંગ ૧૮૦/૧૨૦ mmHg કરતાં વધુ આવે તો તેને અત્યંત ગંભીર સ્થિતિ માનવામાં આવે છે. એકાદ મિનિટ બાદ ફરી તપાસ કરવા છતાં રીડિંગ આટલું જ ઊંચું રહે અને સાથે દર્દીને છાતીમાં દુખાવો, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, જોવામાં ધૂંધળાપણું કે બોલવામાં અસ્પષ્ટતા જેવા લક્ષણો દેખાય તો જરાય વિલંબ કર્યા વિના તાત્કાલિક નજીકના તબીબ કે હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરી સારવાર મેળવવી અત્યંત જરૂરી છે.
