સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે લીવર ડેમેજ કે લીવર સિરોસિસ જેવી બીમારીઓ માત્ર દારૂ પીનારા લોકોને જ થાય છે. પરંતુ, તબીબી જગતમાં એક નવો અને ચોંકાવનારો ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. ડોક્ટરોના મતે, હવે એવા લોકોમાં પણ લીવર સિરોસિસના કેસ ઝડપથી વધી રહ્યા છે જેઓ ક્યારેય દારૂને અડ્યા પણ નથી. આ સ્થિતિને ‘નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ડિસીઝ’ (NAFLD) કહેવામાં આવે છે, જે આપણી ખરાબ જીવનશૈલીનું પરિણામ છે.
કેમ થાય છે દારૂ વગર લીવર સિરોસિસ?
Liver શરીરનો એક અત્યંત મહત્વનો અંગ છે જે ખોરાક પચાવવા, ઝેરી તત્વોને ફિલ્ટર કરવા અને મેટાબોલિઝમ જાળવવાનું કામ કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે Liver પર સતત દબાણ આવે છે—પછી તે વધુ પડતી ચરબી જમા થવાથી હોય, ડાયાબિટીસથી હોય કે ઇન્ફેક્શનથી—ત્યારે તેમાં સ્કાર ટિશ્યુ (ડાઘા) બનવા લાગે છે. આ સ્થિતિ લાંબા ગાળે સિરોસિસમાં ફેરવાય છે.
મુખ્ય કારણોમાં સ્થૂળતા (Obesity), ખરાબ ખાનપાન, બેઠાડુ જીવનશૈલી અને ડાયાબિટીસનો સમાવેશ થાય છે. શહેરી વિસ્તારોમાં દર ત્રણમાંથી એક વ્યક્તિ ફેટી લીવરની સમસ્યાથી પીડાતી હોવાનું અંદાજ છે.
ફેટી લીવરના લક્ષણો અને સાયલન્ટ કિલર
આ બીમારીને ‘સાયલન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે શરૂઆતમાં તેના કોઈ મોટા લક્ષણો દેખાતા નથી. જ્યારે લક્ષણો દેખાય છે ત્યારે લીવર ઘણું ખરું ડેમેજ થઈ ચૂક્યું હોય છે. શરૂઆતી સંકેતો:
-
સતત થાક અનુભવવો.
-
ભૂખ ઓછી લાગવી.
-
પેટમાં અવારનવાર હળવી પરેશાની રહેવી.
-
વગર કારણે વજન ઘટવું.
જ્યારે બીમારી ગંભીર બને ત્યારે પેટમાં સોજો આવવો, ત્વચા કે આંખો પીળી પડવી (કમળો) અને ખૂબ જ નબળાઈ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. લીવરના સ્વાસ્થ્ય વિશે વધુ વૈજ્ઞાનિક જાણકારી માટે તમે World Health Organization (WHO) ના હેલ્થ ગાઈડલાઈન્સ વાંચી શકો છો.
બચાવ માટે શું કરવું?
ડોક્ટરોના મતે, લીવર સિરોસિસથી બચવા માટે બહુ અઘરા ઉપાયોની જરૂર નથી, માત્ર તમારી રોજિંદી આદતોમાં સુધારો પૂરતો છે:
-
વજન નિયંત્રણ: વધતું વજન લીવર પર ચરબી જમા કરે છે, તેથી વજનને કાબૂમાં રાખો.
-
કસરત: દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ શારીરિક શ્રમ કે કસરત કરો.
-
ઘરનો ખોરાક: બહારનું જંક ફૂડ ટાળો અને પૌષ્ટિક ઘરનો ખોરાક લો.
-
ડાયાબિટીસ મેનેજમેન્ટ: જો તમને ડાયાબિટીસ હોય તો તેને કડક રીતે નિયંત્રિત કરો.
-
દવાઓનો સંયમ: ડોક્ટરની સલાહ વગર કોઈપણ પેઈનકિલર કે અન્ય દવાઓ લેવાનું ટાળો, કારણ કે તે લીવર પર સીધી અસર કરે છે.
સમયસર લીવર ફંક્શન ટેસ્ટ (LFT) અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કરાવવાથી આ બીમારીને શરૂઆતના સ્ટેજમાં જ પકડી શકાય છે અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર કરીને લીવરને ફરી સ્વસ્થ બનાવી શકાય છે.
