ગુજરાતમાં ધર્મપરિવર્તનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં: અમદાવાદમાં ૧૦ મહિનામાં ૧૨૦ અરજીઓ, ૯૫% લોકોએ બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો

Religious Conversion  : ગુજરાતમાં ધર્મપરિવર્તનનો વિષય ફરી એકવાર વહીવટી અને સામાજિક સ્તરે ગંભીર ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે. એક તરફ વ્યક્તિગત આસ્થા, સામાજિક સમાનતા અને બંધારણીય અધિકારોના આધારે કાયદેસર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને ધર્મ બદલતા નાગરિકોના સત્તાવાર આંકડા સામે આવ્યા છે, તો બીજી તરફ લાલચ, પ્રલોભન કે દબાણપૂર્વક ધર્માંતરણ કરાવવાના આક્ષેપો સાથે પોલીસ ફરિયાદો પણ વધતી જોવા મળી રહી છે. તાજેતરમાં સગીરોને લલચાવીને ધર્મ બદલાવવાના પ્રયાસોના અહેવાલોએ આ સમગ્ર મામલાને વધુ સંવેદનશીલ બનાવ્યો છે.

અમદાવાદ જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ચાલુ વર્ષના છેલ્લા ૧૦ મહિનામાં કાયદેસર ધર્મપરિવર્તન માટે કુલ ૧૨૦ અરજીઓ મળી છે, જે પૈકી ૯૫% લોકોએ બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કર્યો છે.

અમદાવાદ જિલ્લામાં ધર્મપરિવર્તન અરજીઓનો વાર્ષિક અહેવાલ

શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી સ્વેચ્છાએ અરજીઓ

આંકડાકીય વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે ધર્મ બદલનારાઓમાં મોટાભાગનો વર્ગ શહેરી વિસ્તાર સાથે સંકળાયેલો છે:

• કુલ અરજીઓમાંથી લગભગ ૬૦% અરજદારો અમદાવાદ મહાનગરના પૂર્વ પટ્ટાના રહેવાસી છે, જેમાં ખાસ કરીને અમરાઈવાડી જેવા શ્રમિક અને મધ્યમવર્ગીય વિસ્તારોમાં તેનું પ્રમાણ વધુ છે.

• આ ઉપરાંત જિલ્લાના ગ્રામીણ વિસ્તારો જેવા કે ધોળકા, સાણંદ અને વિરમગામ તાલુકાઓમાંથી પણ લોકોએ કાયદાકીય જોગવાઈઓનું પાલન કરીને સ્વેચ્છાએ બૌદ્ધ ધર્મ સ્વીકારવા માટે કલેક્ટર સમક્ષ અરજીઓ દાખલ કરી છે.

• સામાજિક સમાનતા, આત્મસન્માન અને વૈચારિક માન્યતાઓને આ પરિવર્તન પાછળના મુખ્ય કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

બંધારણીય અધિકાર અને ‘ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ’

ભારતીય બંધારણ અને રાજ્ય કાયદા વચ્ચેનું સંતુલન નીચે મુજબ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે:

• બંધારણની કલમ ૨૫: દેશના પ્રત્યેક નાગરિકને અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા તેમજ મુક્તપણે કોઈપણ ધર્મ માનવા, પાળવા અને તેનો પ્રચાર કરવાનો મૂળભૂત અધિકાર આપે છે.

• ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ, ૨૦૦૩ (૨૦૨૧ સુધારો): કોઈપણ વ્યક્તિને બળજબરી, છેતરપિંડી, લાલચ કે કપટપૂર્વક ધર્મપરિવર્તન કરાવવા પર કડક પ્રતિબંધ મૂકે છે. વર્ષ ૨૦૨૧માં કરવામાં આવેલા કડક સુધારા હેઠળ ગેરકાયદે ધર્માંતરણ કરાવનારાઓ સામે આકરી જેલની સજા અને દંડની જોગવાઈ છે.

• કાયદેસર પ્રક્રિયા: સ્વેચ્છાએ ધર્મ બદલવા માંગતા વ્યક્તિ માટે સંબંધિત જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (કલેક્ટર) ની પૂર્વ મંજૂરી મેળવવી ફરજિયાત છે. અરજી બાદ સ્થાનિક પોલીસ દ્વારા સ્થળ તપાસ અને વેરિફિકેશન કરવામાં આવે છે કે ધર્મપરિવર્તન કોઈ દબાણ કે લાલચ વગર સંપૂર્ણપણે સ્વેચ્છિક છે કે નહીં, તે પછી જ સત્તાવાર મંજૂરી પત્ર આપવામાં આવે છે.