પેટમાં હતો કંકાલ, બાળક બની ગયું ‘પથ્થર’: ૩ વર્ષ સુધી મહિલા રહી અજાણ, સર્જરી કરી બહાર કઢાયો અતિ દુર્લભ ‘સ્ટોન બેબી’

Lithopedion Case : તબીબી વિજ્ઞાન (Medical Science) માં ક્યારેક એવા આશ્ચર્યજનક અને દુર્લભ કિસ્સા સામે આવે છે જે નિષ્ણાત તબીબોને પણ સ્તબ્ધ કરી દે છે. આવો જ એક ચોંકાવનારો કિસ્સો સોમાલીલેન્ડમાંથી સામે આવ્યો છે, જ્યાં ૪૨ વર્ષીય મહિલાના પેટમાંથી તબીબોએ સર્જરી કરીને અંદાજે ૩ વર્ષ જૂનો મૃત ભ્રૂણ બહાર કાઢ્યો છે. આ ભ્રૂણ પર સમય જતાં કેલ્શિયમનું સખત પડ જામી ગયું હતું અને તે પથ્થર જેવી કઠણ રચનામાં ફેરવાઈ ગયો હતો. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને ‘લિથોપેડિયન’ (Lithopedion) અથવા સામાન્ય બોલચાલમાં ‘સ્ટોન બેબી’ (Stone Baby) કહેવામાં આવે છે.

મહિલા છેલ્લા ૩ વર્ષથી પેટના નીચેના ભાગમાં સામાન્ય દુખાવો અને ભારેપણું અનુભવી રહી હતી, જેને સામાન્ય ગણીને તેણે અવગણ્યું હતું. જોકે, તાજેતરમાં તકલીફ વધતાં જ્યારે તેણે હૉસ્પિટલમાં તપાસ કરાવી ત્યારે આ દુર્લભ સ્થિતિનો ઘટસ્ફોટ થયો હતો.

કેસની મુખ્ય તબીબી વિગતો એક નજરે

ગર્ભાવસ્થાના લક્ષણો દેખાયા અને પછી હલચલ બંધ થઈ ગઈ

‘લાઈવ સાયન્સ’ જર્નલમાં પ્રકાશિત અહેવાલ મુજબ:

• મહિલાને આશરે ત્રણ વર્ષ પહેલાં ગર્ભવતી હોવાના લક્ષણો જણાયા હતા, પેટનું કદ વધવા લાગ્યું હતું અને ગર્ભમાં બાળકની હલચલ પણ અનુભવાતી હતી.

• થોડા સમય બાદ અચાનક બાળકની હલચલ બંધ થઈ ગઈ અને ધીમે-ધીમે પેટનું કદ પણ સામાન્ય થવા લાગ્યું.

• મહિલાએ તે સમયે હૉસ્પિટલ જઈને કોઈ તપાસ કરાવી નહોતી અને ગર્ભ આપોઆપ સમાપ્ત થઈ ગયો હોવાનું માની લીધું હતું. પરંતુ તેના શરીરમાં અંદરથી આ ભ્રૂણ હાજર રહ્યો હતો, જેના કારણે તેને સતત હળવો દુખાવો રહેતો હતો.

અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને સીટી સ્કેનમાં દેખાયાં ખોપરી અને પાંસળીઓ

તાજેતરમાં દુખાવો અસહ્ય બનતાં મહિલા હૉસ્પિટલ પહોંચી હતી:

• શારીરિક તપાસ દરમિયાન તબીબોને નાભિ નજીક એક અત્યંત કઠણ ગાંઠ જણાઈ હતી અને લોહીની તપાસમાં હળવો એનિમિયા સામે આવ્યો હતો. પ્રેગ્નન્સી ટેસ્ટ નેગેટિવ હતો.

• અલ્ટ્રાસાઉન્ડમાં ગર્ભાશય સંપૂર્ણ ખાલી દેખાયું, પરંતુ પેટના ભાગમાં એક અસામાન્ય કઠણ રચના જોવા મળી.

• ચોક્કસ નિદાન માટે તબીબોએ 3D સીટી સ્કેન કરાવ્યો. રિપોર્ટ જોઈને તબીબો ચોંકી ઉઠ્યા; પેટની અંદર એક ભ્રૂણનો સંપૂર્ણ કંકાલ મોજૂદ હતો. તેની ખોપરી (Skull), કરોડરજ્જુ (Spine), પાંસળીઓ અને હાથ-પગનાં હાડકાં સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યાં હતાં. આ રચના ૧૮×૧૨×૧૦ સેમીની હતી.

કેવી રીતે બને છે ‘સ્ટોન બેબી’? (મેડિકલ સાયન્સ પાછળનું કારણ)

આ કોઈ ચમત્કાર કે જાદુ નથી પરંતુ કુદરતી શરીરનું એક જૈવિક રક્ષણાત્મક પગલું છે:

• એબ્ડોમિનલ પ્રેગ્નન્સી: સામાન્ય રીતે ભ્રૂણ ગર્ભાશયમાં વિકસે છે, પરંતુ અત્યંત દુર્લભ કિસ્સાઓમાં તે ગર્ભાશયની બહાર પેટના અન્ય પોલાણમાં સ્થાપિત થઈને વધવા લાગે છે. આવા કિસ્સામાં ભ્રૂણ જીવિત રહેવાની શક્યતા નહિવત્ હોય છે અને તે મૃત્યુ પામે છે.

• કેલ્શિયમનું રક્ષણાત્મક પડ: જ્યારે મૃત ભ્રૂણનું કદ મોટું હોય છે, ત્યારે શરીર તેને આપોઆપ શોષી શકતું નથી. શરીરને ચેપ (Infection) કે ઝેરથી બચાવવા માટે રોગપ્રતિકારક વ્યવસ્થા તે મૃત પેશીઓની આસપાસ કેલ્શિયમનું એક સખત આવરણ બનાવવાનું શરૂ કરી દે છે. સમય જતાં આ આવરણ પથ્થર જેવું મજબૂત બની જાય છે, જેને ‘સ્ટોન બેબી’ કહેવામાં આવે છે.

સફળ સર્જરી અને દર્દીની રિકવરી

સ્થિતિ સ્પષ્ટ થયા બાદ તબીબોની ટીમે જટિલ ઓપરેશન હાથ ધરીને પેટમાંથી કેલ્શિયમથી ઢંકાયેલા આ ભ્રૂણને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢ્યો હતો. સર્જરી બાદ મહિલાને થોડો તાવ અને ઉલ્ટી જેવી તકલીફ થઈ હતી, પરંતુ યોગ્ય સારવાર બાદ તેને રજા આપવામાં આવી હતી. આશરે ૬ મહિના સુધી તબીબોએ તેના સ્વાસ્થ્યનું મોનિટરિંગ કર્યું હતું અને હવે તે પેટના દુખાવાથી સંપૂર્ણ મુક્ત અને સ્વસ્થ છે.

તબીબોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન નિયમિત મેડિકલ ચેકઅપ અને સોનોગ્રાફી કરાવવી અત્યંત આવશ્યક છે, જેથી આવી ગંભીર અને અસામાન્ય સમસ્યાઓ સમયસર પકડી શકાય.