ITAT : ભારતીય લગ્નોમાં નવદંપતીને સગાં-સંબંધીઓ તરફથી ચાંદલા કે શગુન પેટે રોકડ રકમ મળવી સામાન્ય બાબત છે. સામાન્ય રીતે લગ્નમાં મળેલી ભેટ-સોગાદો પર કોઈ આવકવેરો (ઇન્કમટેક્સ) લાગતો નથી. પરંતુ જો આ જ રોકડ રકમ બેંક ખાતામાં જમા કરાવવામાં આવે અને તેનો યોગ્ય સ્ત્રોત (Source of Income) સાબિત ન થઈ શકે, તો આવકવેરા વિભાગ આકરી પૂછપરછ કરી શકે છે.
આવો જ એક કિસ્સો સામે આવ્યો છે જેમાં લગ્નમાં મળેલા ₹૩ લાખ કેશ બેંકમાં જમા કરાવવા બદલ એક મહિલા આવકવેરાના વિવાદમાં ફસાઈ ગઈ હતી. મામલો પુણે સ્થિત ઇન્કમટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (ITAT) સુધી પહોંચ્યો હતો.
પુણે ITAT નો નિર્ણય: કેસની વિગત એક નજરે
સીએ (CA) નીતિન કૌશિક દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, મહિલાએ શગુન આપનારા સંબંધીઓની યાદી પુરાવા તરીકે રજૂ કરી હતી. ITAT એ ₹૨.૭૫ લાખ સુધીની રકમને વાજબી ગણીને માન્ય રાખી હતી, પરંતુ બાકીના ₹૨૫,૦૦૦ ક્યાંથી આવ્યા તે પુરવાર ન થઈ શકતાં તે રકમ પર મહિલાને કોઈ ટેક્સ રાહત મળી નહોતી.
લગ્નમાં મળેલી ભેટ પર ઇન્કમટેક્સના નિયમો
-
કરમુક્તિનો લાભ: આવકવેરા કાયદા હેઠળ લગ્નના અવસરે વર કે કન્યાને મળતી તમામ વાસ્તવિક ગિફ્ટ્સ (રોકડ, સોનું-ચાંદી, શેર કે સ્થાવર મિલકત) પર કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી, પછી ભલે તે સગાં-સંબંધીઓએ આપી હોય કે મિત્રોએ.
-
રોકડ લેણદેણ પર પ્રતિબંધ (કલમ ૧૮૬): ટેક્સ મુક્તિ મળવા છતાં રોકડ લેવડદેવડના નિયમો લાગુ પડે છે. કાયદા મુજબ કોઈપણ એક વ્યક્તિ પાસેથી ₹૨ લાખ કે તેથી વધુ રકમ રોકડમાં લેવા પર પ્રતિબંધ છે. જો રકમ ₹૨ લાખ કે તેથી વધુ હોય, તો તે એકાઉન્ટ પેયી ચેક, બેંક ડ્રાફ્ટ કે ઓનલાઇન બેંકિંગ મારફતે જ લેવી જોઈએ.
સોનું, જમીન કે શેર મળ્યા હોય તો શું કરવું?
-
દસ્તાવેજો સાચવવા: લગ્નમાં મકાન, પ્લોટ, જ્વેલરી કે શેર્સ ભેટમાં મળે તો પણ તે ટેક્સ-ફ્રી ગણાય છે. પરંતુ મિલકત માટે રજિસ્ટર્ડ ગિફ્ટ ડીડ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી પેપર્સ, સોના-ચાંદીના પાકાં બિલ અને શેરના ડીમેટ સ્ટેટમેન્ટ સાચવી રાખવા અત્યંત જરૂરી છે.
-
ભવિષ્યની આવક પર ટેક્સ લાગશે: મૂળ ગિફ્ટ ટેક્સ-ફ્રી હોઈ શકે છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં જો એ રકમ બેંકમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) મૂકી વ્યાજ મેળવવામાં આવે, ગિફ્ટમાં મળેલા મકાનનું ભાડું આવે કે શેર્સ વેચીને મૂડી નફો (Capital Gain) થાય, તો તે નિયમિત આવક પર નિયમાનુસાર ઇન્કમટેક્સ ચૂકવવો પડે છે.
ભવિષ્યની નોટિસથી બચવા આ પુરાવા હંમેશાં સાચવી રાખો
૧. લગ્નનું આમંત્રણ પત્રિકા (કંકોતરી) અને મેરેજ રજિસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ.
૨. મોટી રકમ કે કિંમતી ભેટ આપનાર વ્યક્તિનું નામ અને તેમની સાથેના સંબંધની યાદી.
૩. બેંક પાસબુક/સ્ટેટમેન્ટ જેમાં નાણાં જમા થયાની વિગતો હોય.
૪. જ્વેલરીનું પાકું બિલ અથવા માન્ય વેલ્યુઅરનો વેલ્યુએશન રિપોર્ટ.
૫. જમીન-મકાન માટે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને રજિસ્ટર્ડ ગિફ્ટ ડીડના કાગળો.
