rabies : અમદાવાદ શહેરમાં રખડતા શ્વાનનો આતંક સતત વધી રહ્યો છે અને પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની રહી છે. મહાનગરપાલિકા દ્વારા કૂતરાઓના નિયંત્રણ અને ખસીકરણના દાવાઓ વચ્ચે ડોગ બાઈટ (Dog Bite) ના બનાવોમાં ભારે વધારો નોંધાયો છે. ૨૮ સપ્ટેમ્બરના ‘વિશ્વ હડકવા દિવસ’ (World Rabies Day) નિમિત્તે સામે આવેલા સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, શહેરમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં શ્વાન કરડવાના કુલ ૭૭,૦૧૯ કેસ નોંધાયા છે.
આ આંકડાનું વિશ્લેષણ કરતાં સામે આવ્યું છે કે શહેરમાં પ્રતિદિન સરેરાશ ૨૧૧ જેટલા નિર્દોષ નાગરિકો શ્વાન કરડવાનો શિકાર બની રહ્યા છે. ગત વર્ષે નોંધાયેલા આશરે ૬૦ હજાર કેસોની સરખામણીએ ચાલુ વર્ષે ૨૯ ટકાનો તોતિંગ વધારો થયો છે.
ખસીકરણ પાછળ ₹૧૦ કરોડનું આંધણ છતાં પરિણામ શૂન્ય
-
મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન આશરે ૧.૩૫ લાખ કૂતરાઓના ખસીકરણ અને રસીકરણ પાછળ સરકારી તિજોરીમાંથી ₹૧૦ કરોડ જેટલો જંગી ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.
-
આટલા મોટા આર્થિક ખર્ચ છતાં શેરીઓમાં રખડતા શ્વાનની સંખ્યા કે તેમના આક્રમક વ્યવહારમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી, જેને પગલે નાગરિકોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.
અમદાવાદમાં ૬ મહિનામાં નોંધાયેલા શ્વાન કરડવાના માસિક આંકડા
ICMR રિપોર્ટ: સત્તાવાર આંકડા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે મોટો તફાવત
ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) ની નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ એપિડેમિઓલોજીના અહેવાલ મુજબ ભારતમાં દર વર્ષે અંદાજે ૫,૭૨૬ લોકો હડકવાના કારણે જીવ ગુમાવે છે. જ્યારે સરકારી ચોપડે વર્ષ ૨૦૨૪ માં દેશભરમાં માત્ર ૫૪ મૃત્યુ જ દર્શાવાયા હતા.
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઇઝેશન (WHO) અને તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્રામીણ અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં થતા મોતના મોટાપાયે ‘અંડર-રિપોર્ટિંગ’ (નોંધણી ન થવી) ને કારણે વાસ્તવિક ચિત્ર સામે આવી શકતું નથી.
પ્રાણી કરડે ત્યારે તાત્કાલિક શું કરવું? (પ્રાથમિક ઉપચાર)
જો શ્વાન, બિલાડી કે વાંદરા જેવા પ્રાણીના નખ વાગે, બચકું ભરે કે તેની લાળ ખુલ્લા ઘા પર લાગે, તો કોઈપણ લક્ષણોની રાહ જોયા વગર:
-
૧૫ મિનિટ સુધી સાફ કરો: ઘાને તાત્કાલિક નળના વહેતા પાણી નીચે રાખી કપડાં ધોવાના સાબુ કે ડિટર્જન્ટ સાબુથી સતત ૧૫ મિનિટ સુધી ધોવો. સાબુમાં રહેલું આલ્કલાઇન તત્વ હડકવાના વાયરસના બાહ્ય પડને નષ્ટ કરવામાં મદદરૂપ બને છે.
-
ઘા પર મરચું કે પાટો ન બાંધવો: ઘા પર હળદર, મરચું કે પાટો બાંધવાને બદલે તેને ખુલ્લો રાખવો.
-
તાત્કાલિક રસીકરણ: નજીકની સરકારી સિવિલ હોસ્પિટલ કે અર્બન હેલ્થ સેન્ટર ખાતે પહોંચીને તબીબની સલાહ મુજબ એન્ટિ-રેબીઝ વેક્સિન (ARV) નો પ્રથમ ડોઝ તે જ દિવસે લેવો અનિવાર્ય છે.
હડકવા (Rabies) ના મુખ્ય લક્ષણો
-
પ્રારંભિક તબક્કો: સામાન્ય તાવ, માથાનો દુખાવો, અતિશય નબળાઈ, ઊંઘ ન આવવી, બેચેની તથા જે ભાગ પર બચકું ભર્યું હોય ત્યાં ખંજવાળ, ઝણઝણાટી કે બળતરા થવી.
-
ગંભીર તબક્કો (હાઇડ્રોફોબિયા): પાણી પીતી વખતે કે પાણી જોતાં જ ગળાના સ્નાયુઓમાં તીવ્ર ખેંચાણ થવી અને પાણીથી ડર લાગવો (હાઇડ્રોફોબિયા), પવન કે અવાજથી ભય લાગવો (એરોફોબિયા), મોંમાંથી સતત વધુ પડતી લાળ ઝરવી, આક્રમક વર્તન અને અંગોમાં લકવો (પેરાલિસિસ) થવો.
-
અંતિમ તબક્કો: શ્વાસોચ્છવાસની પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ ખોરવાઈ જતાં દર્દી કોમામાં સરી પડે છે અને છેવટે દર્દીનું મૃત્યુ નીપજે છે. યાદ રાખો કે હડકવા થયા પછી તેનો કોઈ ઇલાજ નથી, માત્ર સમયસર રસીકરણ જ એકમાત્ર જીવનરક્ષક ઉપાય છે.
