શું દીકરી માતા-પિતાનું શ્રાદ્ધ કરી શકે? જાણો ગરુડ પુરાણના નિયમો

દીકરી કરી શકે માતા-પિતાનું શ્રાદ્ધ કે નહીં? સંતાનના આ અધિકાર પર શું કહે છે ગરુડ પુરાણ?

હિન્દુ ધર્મમાં માતા-પિતાના અવસાન પછી તેમના શ્રાદ્ધ કર્મને (Shradh Karma) લઈને અવારનવાર લોકોના મનમાં ઘણા પ્રશ્નો થતા હોય છે. ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ પરિવારમાં દીકરો ન હોય, ત્યારે એ જાણવાની ઉત્સુકતા હોય છે કે શું દીકરી પોતાના માતા-પિતાનું શ્રાદ્ધ કરી શકે છે? ધર્મ ગ્રંથો, ખાસ કરીને ગરુડ પુરાણમાં (Garuda Purana) સંતાનના આ અધિકાર અને ફરજને લઈને કેટલાક વિશેષ નિયમો જણાવવામાં આવ્યા છે. ચાલો જાણીએ કે આ પરંપરા (Tradition) અંગે શાસ્ત્રોમાં શું ઉલ્લેખ છે.

શ્રાદ્ધ કર્મનું મહત્વ (Importance of Shradh) સનાતન ધર્મમાં શ્રાદ્ધ કર્મને પિતૃઓ પ્રત્યે સન્માન અને કર્તવ્ય નિભાવવાનું એક મુખ્ય માધ્યમ માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા (Belief) છે કે વિધિ-વિધાનથી શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાથી પૂર્વજોની આત્માને શાંતિ મળે છે અને વ્યક્તિને પિતૃ ઋણમાંથી (Ancestral Debt) મુક્તિનો માર્ગ મળે છે.

દીકરીના શ્રાદ્ધ કરવા અંગે ગરુડ પુરાણની માન્યતા શાસ્ત્રો અને ગરુડ પુરાણની માન્યતાઓ અનુસાર, માતાપિતા ના શ્રાદ્ધ કર્મનો મુખ્ય અધિકાર પુત્રને (Son) આપવામાં આવ્યો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પુત્ર દ્વારા કરવામાં આવેલા શ્રાદ્ધથી પિતૃઓને મોક્ષ કે મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ જ કારણસર પરંપરાગત રીતે દીકરીને (Daughter) શ્રાદ્ધ કર્મની મુખ્ય અધિકારી માનવામાં આવી નથી.

જો કે, સમય અને પરિસ્થિતિ અનુસાર દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારો અને લોક પરંપરાઓમાં (Local Traditions) વિવિધતા જોવા મળે છે. ઘણી જગ્યાએ વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં દીકરીઓ દ્વારા પણ માતા-પિતા પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરીને આ ધાર્મિક વિધિ નિભાવવામાં આવતી હોય છે.

જો દીકરો ન હોય તો શ્રાદ્ધ કોણ કરી શકે? ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિને પુત્ર ન હોય તો તેની પત્ની (Wife) શ્રાદ્ધ કર્મ કરી શકે છે. આ સિવાય પુત્રવધૂ (Daughter-in-law), પૌત્ર (Grandson) અથવા પરિવારનો અન્ય કોઈ યોગ્ય પુરુષ સભ્ય પણ આ જવાબદારી નિભાવી શકે છે.

જો પરિવારમાં (Family) આમાંથી કોઈ પણ હાજર ન હોય, તો દીકરીનો પુત્ર એટલે કે દૌહિત્ર (દોહિત્ર/નાતી) પોતાના નાના-નાનીનું શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં વિદ્વાન પંડિતના (Priest) માધ્યમથી પણ શ્રાદ્ધ કર્મ કરાવવાની પરંપરા બતાવવામાં આવી છે.

શા માટે જરૂરી છે શ્રાદ્ધ? એવી દ્રઢ માન્યતા છે કે મૃત્યુ પછી શ્રાદ્ધ કરવાથી પૂર્વજો તૃપ્ત થાય છે અને આશીર્વાદ આપે છે. જ્યારે શ્રાદ્ધ કર્મ ન કરવાથી પરિવારમાં પિતૃદોષ (Pitru Dosha) જેવી મુશ્કેલીઓ આવી શકે છે. તેથી જ વિધિપૂર્વક કરવામાં આવતા તર્પણ અને શ્રાદ્ધને પરિવારની સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ (Prosperity) સાથે જોડવામાં આવે છે.

(ડિસ્ક્લેમર: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક આસ્થાઓ અને લોક માન્યતાઓ પર આધારિત છે, જેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.)