ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ધિરાણ (લોન) સંબંધિત નિયમોને વધુ કડક બનાવવાની દિશામાં મોટું પગલું ભર્યું છે. RBI એ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) દ્વારા આપવામાં આવતા ક્રેડિટ કાર્ડ અને ‘ફ્લેક્સી લોન’ (Flexi Loans) પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ નિર્ણયનો સીધો અર્થ એ છે કે બજાજ ફાઇનાન્સ (Bajaj Finance) જેવી જાણીતી કંપનીઓની ક્રેડિટ કાર્ડ સર્વિસ કાં તો બંધ થઈ શકે છે અથવા તો તેમણે પોતાની લોન પ્રોડક્ટ્સને નવી રીતે ડિઝાઇન કરવી પડશે.
જોકે, જે NBFCs પાસે RBI તરફથી ખાસ ક્રેડિટ કાર્ડ ઇશ્યૂ કરવાની મંજૂરી છે, તેમને આ પ્રસ્તાવથી કોઈ અસર થશે નહીં. RBI ના આ પ્રસ્તાવના સમાચાર આવતા જ શુક્રવારે બજારમાં બજાજ ફાઇનાન્સના શેર 5.84% ગગડીને ₹1,078 પર પહોંચી ગયા હતા, જ્યારે L&T ફાઇનાન્સના શેરમાં પણ 2.73% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
કયા પ્રકારની લોન પર પ્રતિબંધ મુકાશે?
RBI એ મુખ્યત્વે રિવોલ્વિંગ ક્રેડિટ (Revolving Credit) પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ એવી લોન સુવિધા છે જેમાં ગ્રાહકને એક ચોક્કસ ક્રેડિટ લિમિટ મળે છે. ગ્રાહક તેમાંથી વારંવાર પૈસા ઉપાડી શકે છે, ચૂકવી શકે છે અને ફરીથી લિમિટ વધારીને ઉધાર લઈ શકે છે. ક્રેડિટ કાર્ડ અને ડિજિટલ ક્રેડિટ લાઇન જેવી સેવાઓ આ જ કેટેગરી હેઠળ આવે છે.
હવે માત્ર ‘ટર્મ લોન’ જ આપી શકાશે
નવા નિયમો મુજબ, હવે NBFCs માત્ર નક્કી કરેલા સમયગાળા માટેની ટર્મ લોન (Term Loans) જ આપી શકશે. આમાં એક નિશ્ચિત રકમ લોન તરીકે આપવામાં આવે છે અને ગ્રાહકે નક્કી કરેલા હપ્તા (EMI) કે શિડ્યુલ મુજબ તેની ચુકવણી કરવાની હોય છે. એકવાર લોન મંજૂર થઈ ગયા પછી તેની લિમિટ ફરીથી વધારી શકાશે નહીં.
આ નિયમથી ગ્રાહકો અને કંપનીઓ પર શું અસર પડશે?
-
પ્રોડક્ટ્સ બદલવી પડશે: બજાજ ફાઇનાન્સ અને અન્ય ડિજિટલ લેન્ડિંગ ઍપ્સ જે ‘ફ્લેક્સી લોન’ કે ‘ક્રેડિટ લાઇન’ આપતી હતી, તેમણે પોતાની પ્રોડક્ટ્સમાં મોટો ફેરફાર કરવો પડશે.
-
ગ્રાહકો માટે સુવિધા મર્યાદિત થશે: ગ્રાહકોને વારંવાર રી-યુઝેબલ ક્રેડિટ મળવાની સુવિધા બંધ થશે. હવે દરેક વખતે નવી લોન માટે અરજી કરવી પડશે અથવા તો બેંકો કે અધિકૃત NBFCs ના ક્રેડિટ કાર્ડ પર નિર્ભર રહેવું પડશે.
RBI એ કેમ લીધો આ સખત નિર્ણય?
RBI ના આ કડક પ્રસ્તાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ રિટર્ન અને રિટચેક વગર અનિયંત્રિત રીતે વહેંચાતા રીટેલ દેવાના જોખમને (Retail Credit Risk) રોકવાનું છે. સેક્ટરમાં પારદર્શિતા અને નાણાકીય સ્થિરતા જાળવી રાખવા માટે RBI એ આ રિવોલ્વિંગ લોન પર લગામ લગાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
