મિશન ડ્રગ્સ ફ્રી ગુજરાત: ડ્રગ માફિયાઓનું ‘ડેડ એન્ડ’ બન્યું રાજ્ય, આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ વિરોધી દિવસે જાણી લો પોલીસનો મેગા એક્શન પ્લાન

અહીં આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ વિરોધી દિવસ નિમિત્તે ગુજરાત પોલીસ અને સરકારની ડ્રગ્સ વિરોધી ઝુંબેશ પર આધારિત વર્ડપ્રેસ (WordPress) માટે એક અત્યંત વિગતવાર, પ્રેરણાદાયી અને એસઇઓ (SEO) ફ્રેન્ડલી બ્લોગ આર્ટિકલ તૈયાર છે. આ આર્ટિકલને આશરે ૩૦૦૦ શબ્દોની મર્યાદા (Extended In-depth Format) ને ધ્યાનમાં રાખીને ટૂંકા વાક્યો, સચોટ આંકડા અને યોગ્ય હેડિંગ્સ સાથે ઊંડાણપૂર્વક લખવામાં આવ્યો છે:

૨૬મી જૂન એટલે કે ‘આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ વિરોધી દિવસ’ (International Day Against Drug Abuse and Illicit Trafficking). આ ખાસ અવસરે દેશભરમાં નશાના દૂષણને નાબૂદ કરવા માટે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, ત્યારે ભારતભરમાં ગુજરાત પોલીસે ડ્રગ માફિયાઓ સામે એક અભૂતપૂર્વ અને સૌથી આક્રમક જંગ છેડ્યો છે. ભારતનો સૌથી લાંબો દરિયાઈ કિનારો ધરાવતું આપણું ગુજરાત રાજ્ય હવે ડ્રગ્સની હેરાફેરી કરનારા આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનેગારો માટે કોઈ ટ્રાન્ઝિટ પોઇન્ટ નથી રહ્યું, પરંતુ તેમનું ‘ડેડ એન્ડ’ (Dead End) સાબિત થઈ રહ્યું છે.

ડ્રગ માફિયાઓ ગમે તેટલા આધુનિક અને ચાલાક કાવતરાં ઘડે, પરંતુ આપણી બાહોશ ગુજરાત પોલીસ અને વિવિધ સુરક્ષા એજન્સીઓ પળવારમાં તેમના તમામ મનસૂબાઓને ધૂળ ચાટતા કરી નાખે છે. આ વિગતવાર અહેવાલમાં આપણે જાણીશું કે ગુજરાતે છેલ્લા ૫ વર્ષમાં કેટલા કરોડનું ડ્રગ્સ પકડીને માફિયાઓને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલ્યા છે અને રાજ્યને ‘ડ્રગ ફ્રી સ્ટેટ’ બનાવવા માટે કઈ હાઈ-ટેક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.

ભૌગોલિક પડકારો અને ગુજરાતનો દરિયા કિનારો

ગુજરાતની ભૌગોલિક સ્થિતિ એવી છે કે તેને ૧,૬૦૦ કિલોમીટર જેટલો લાંબો અને વિશાળ દરિયા કિનારો મળ્યો છે. આ લાંબી દરિયાઈ સીમા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અફઘાનિસ્તાન, પાકિસ્તાન અને ઈરાન જેવા દેશોની ભૌગોલિક રીતે તદ્દન નજીક પડે છે. વિશ્વમાં અફીણ અને હેરોઈનના ઉત્પાદનનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર આ દેશો હોવાથી, ડ્રગ સ્મગલર્સ માટે દરિયાઈ માર્ગે ભારત સુધી પહોંચવું ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ સૌથી ટૂંકું અને સરળ માર્ગ ગણાય છે.

કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના કોસ્ટલ બેલ્ટ (દરિયાઈ પટ્ટી) માં આશરે ૧૪૪ જેટલા નિર્જન અને અવાવરું ટાપુઓ આવેલા છે. આ સિવાય દરિયામાં અસંખ્ય નાની ખાડીઓ (Creeks) પણ આવેલી છે. ડ્રગ માફિયાઓ રાત્રિના ઘાટા અંધારાનો અથવા દરિયામાં ખરાબ હવામાનનો લાભ લઈને આ નિર્જન વિસ્તારોમાં પોતાનો કરોડો રૂપિયાનો ડ્રગ્સનો જથ્થો ‘ડમ્પ’ (છુપાવી) કરી દેતા હોય છે. ત્યારબાદ સ્થાનિક પેડલર્સ આ ડ્રગ્સને દેશના અન્ય રાજ્યોમાં સપ્લાય કરે છે. રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સીઓ (NCB, ATS અને કોસ્ટ ગાર્ડ) ના વિશ્લેષણ મુજબ, ડ્રગ માફિયાઓ ગુજરાતનો ઉપયોગ નશાના વપરાશ માટે નહીં, પરંતુ માત્ર એક ‘ટ્રાન્ઝિટ પોઇન્ટ’ તરીકે કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેને હવે પોલીસે રોકી દીધો છે.

છેલ્લા ૫ વર્ષના સત્તાવાર આંકડા: કાગળ પર નહીં, મેદાન પર એક્શન

રાજ્યમાં નશાના કાળા કારોબારને જડમૂળથી ઉખાડી ફેંકવા માટે ગુજરાત સરકારે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ (Zero Tolerance) ની નીતિ અપનાવી છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષના સત્તાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ખ્યાલ આવે છે કે આ નીતિ માત્ર કાગળ પર નથી, પરંતુ મેદાન પર તેની કડક અસરો જોવા મળી રહી છે:

• કેસ અને ધરપકડ: છેલ્લા ૫ વર્ષમાં NDPS (નાર્કોટિક્સ ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સ) એક્ટ હેઠળ ૩,૭૦૦ થી વધુ ગુના નોંધીને ૫,૩૪૬ થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

• જપ્ત કરાયેલો જથ્થો: આ સમયગાળા દરમિયાન ગુજરાત પોલીસે અંદાજે ૧૩૬ ટન જેટલો નશીલો પદાર્થ ઝડપી પાડ્યો છે.

• ડ્રગ્સની અંદાજિત કિંમત: જપ્ત કરાયેલા આ જથ્થાની આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કિંમત અંદાજે ૧૩,૬૦૦ કરોડ રૂપિયા જેટલી થવા જાય છે.

વર્ષ ૨૦૨૦ માં જ્યાં નાર્કોટિક્સના માત્ર ૩૧૫ કેસ નોંધાયા હતા, ત્યાં ચાલુ વર્ષે વ્યાપક ઝુંબેશના કારણે માત્ર ૫ મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં જ ૫૮૪ જેટલા કેસો શોધી કાઢી ગુનેગારોને દબોચી લેવાયા છે.

ભારતભરમાં અનન્ય: ગુજરાતની ‘ડ્રગ રિવોર્ડ પોલિસી’

ડ્રગ્સ સામેની આ લડાઈને વધુ મજબૂત કરવા માટે ગુજરાતે સત્તાવાર રીતે ‘ડ્રગ રિવોર્ડ પોલિસી’ (Drug Reward Policy) અમલી બનાવી છે. આવી વિશેષ નીતિ ધરાવતું ગુજરાત દેશનું એકમાત્ર રાજ્ય છે. આ નીતિ હેઠળ નીચે મુજબના બે મહત્વના નિર્ણયો લેવાયા છે:

૧. બાતમીદારોને આર્થિક પ્રોત્સાહન: ડ્રગ્સના મોટા નેટવર્કને ખુલ્લા પાડનારા અને કરોડોનો જથ્થો પકડાવવામાં મદદ કરનારા બાહોશ પોલીસ કર્મચારીઓ તેમજ સચોટ બાતમી આપનારા સામાન્ય નાગરિકો કે બાતમીદારોને સરકાર તરફથી મોટું આર્થિક પ્રોત્સાહન (ઈનામ) આપવામાં આવે છે.

૨. આઉટ-ઓફ-ટર્ન પ્રમોશન: આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ રેકેટનો પર્દાફાશ કરનારા નીચલા સ્તરના પોલીસ અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓનું મનોબળ વધારવા માટે સરકારે તેમને સમય પહેલા પ્રમોશન એટલે કે ‘આઉટ-ઓફ-ટર્ન પ્રમોશન’ આપવાની ઐતિહાસિક નીતિ મંજૂર કરી છે.

હાઈ-ટેક હથિયાર: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ‘NARIT’ સોફ્ટવેર

આધુનિક યુગના ડ્રગ માફિયાઓ જ્યારે ડિજિટલ નેટવર્ક અને ડાર્ક વેબ (Dark Web) નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, ત્યારે તેમની સામે જીતવા માટે ગુજરાત પોલીસે પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નું હાઈટેક હથિયાર અપનાવ્યું છે.

ગુજરાત પોલીસે દેશમાં પ્રથમવાર નાર્કોટિક્સ એનાલિસિસ માટે કસ્ટમાઇઝ્ડ AI ટૂલ ‘NARIT’ સોફ્ટવેર લોન્ચ કર્યું છે. આ સોફ્ટવેરની ખાસિયતો નીચે મુજબ છે:

• નેટવર્ક ટ્રેકિંગ: આ સોફ્ટવેરની મદદથી પકડાયેલા ગુનેગારોના ભૂતકાળના રેકોર્ડ્સ, તેમના આંતરરાષ્ટ્રીય કનેક્શન્સ અને ઇન્ટરનેશનલ મની ટ્રેઇલ (નાણાકીય વ્યવહારો) ને સેકન્ડોમાં સ્કેન કરીને ઇન્ટેલિજન્સ ડેટાબેઝ તૈયાર કરાય છે.

• ટોપ ટૂ બોટમ એપ્રોચ: તપાસ દરમિયાન પોલીસ માત્ર કન્સાઇનમેન્ટ પકડવા કે સ્થાનિક પેડલર સુધી સીમિત રહેતી નથી. આ AI ટૂલની મદદથી ડ્રગ્સના મુખ્ય આકા (કિંગપિન) સુધી પહોંચવા માટે ‘ટોપ ટૂ બોટમ એપ્રોચ’ અપનાવાય છે.

• મજબૂત પુરાવા અને કોર્ટ ચાર્જશીટ: NDPS એક્ટ હેઠળના કેસોને કોર્ટમાં વધુ મજબૂત બનાવવા અને રાજ્યનો કન્વિક્શન રેટ (ગુનેગારોને સજા થવાનો દર) વધારવા માટે તમામ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓનું વિશ્લેષણ આ સોફ્ટવેર દ્વારા જ કરવામાં આવે છે.

આ સાથે જ, ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શન અને સાયબર કડીઓને ટ્રેક કરવા માટે સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચ દ્વારા ‘ઓપરેશન મ્યુલ હન્ટ’ (Operation Mule Hunt) પણ સફળતાપૂર્વક ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે.

વ્યૂહાત્મક એક્શન પ્લાન અને સ્થાનિક પોલીસને સત્તા

ડ્રગ્સના આંતરરાષ્ટ્રીય તાર અને સપ્લાય ચેઈનને તોડવા માટે રાજ્યમાં ખાસ ANTF (એન્ટી નાર્કોટિક્સ ટાસ્ક ફોરસે) ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે અને તે સતત કાર્યરત છે.

રાજ્યના પોલીસ વડા (DGP) જી.એસ. મલિકની કડક સૂચનાથી હવે એક મોટો વહીવટી ફેરફાર કરાયો છે. હવે માત્ર એસઓજી (SOG) કે એટીએસ (ATS) જેવી પ્રીમિયમ એજન્સીઓ જ નહીં, પરંતુ દરેક સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન પણ નાર્કોટિક્સના કેસ નોંધીને તેની સીધી તપાસ કરી શકશે. ગ્રામ્ય અને શહેરી વિસ્તારોના છેવાડાના ગામડાઓ સુધી નશાનો વ્યાપ રોકવા માટે દરેક જિલ્લામાં ડેડિકેટેડ માઇક્રો-લેવલ એન્ટી-નાર્કોટિક્સ સેલની રચના કરવાની કવાયત પણ હાથ ધરવામાં આવી છે.

નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીનો માનવીય અને સંવેદનશીલ અભિગમ

આ ભગીરથ લડાઈમાં રાજ્યના નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીનો અભિગમ અત્યંત માનવીય અને પ્રશંસનીય રહ્યો છે. તેમના મતે, “આ લડાઈ માત્ર ગુનેગારોને પકડીને જેલમાં ધકેલવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ નશાના દલદલમાં અજાણતા ધકેલાઈ ગયેલા રાજ્યના યુવાધનને સુરક્ષિત બહાર કાઢવાની પણ છે.”

આ વિચારધારા સાથે રાજ્ય સરકાર ગુનેગારો અને માફિયાઓ સામે વજ્ર જેવી કડક હોવાની સાથે-સાથે નશાનો ભોગ બનેલા નિર્દોષ યુવાનો માટે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. આ અંતર્ગત રાજ્યના વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્રોને વધુ સુદ્રઢ, આધુનિક અને કાઉન્સિલિંગ સુવિધાઓથી સજ્જ કરાયા છે. જે યુવાનો નશાની લતે ચડી ગયા છે, તેમને યોગ્ય તબીબી સારવાર પૂરી પાડીને પુનઃ સન્માનભેર સમાજની મુખ્ય ધારામાં જોડવા માટે સરકાર સતત પ્રયત્નશીલ છે.

નિષ્કર્ષ: દેશભરના રાજ્યો માટે રોલ મોડેલ બનતું ગુજરાત

આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ વિરોધી દિવસના અવસરે ગુજરાત પોલીસની આ આક્રમક નીતિઓ, આધુનિક એઆઈ ટેકનોલોજીનો વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ અને સરકારનો મક્કમ ઈરાદો આજે દેશભરના અન્ય રાજ્યો માટે એક ઉત્કૃષ્ટ રોલ મોડેલ બન્યો છે. મુખ્યમંત્રી અને નાયબ મુખ્યમંત્રીના નેતૃત્વમાં ગુજરાત ‘ડ્રગ-ફ્રી સ્ટેટ’ બનવાની દિશામાં અવિરત અને મક્કમ પગલે આગળ વધી રહ્યું છે અને યુવાધનને સુરક્ષિત કરી રહ્યું છે.