RBI : ડિજિટલ બેંકિંગના આજના યુગમાં ઓનલાઇન ફ્રોડ, ફિશિંગ અને ખાતામાંથી અનધિકૃત નાણાકીય વ્યવહારોના બનાવો સતત વધી રહ્યા છે. તાજેતરમાં ગ્રેટર નોઈડામાં પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) ની એક શાખામાં ગ્રાહકોના બચત ખાતા અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માંથી કરોડો રૂપિયા અચાનક ગાયબ થઈ જવાની ઘટનાએ સામાન્ય લોકોમાં બેંકમાં રહેલાં નાણાંની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારી દીધી છે. જો તમારી જાણ બહાર કે તમારી કોઈપણ ભૂલ વિના ખાતામાંથી પૈસા ઉપડી જાય, તો સમગ્ર નુકસાન તમારે જ ભોગવવું પડશે એવું બિલકુલ નથી.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ અનધિકૃત ઈલેક્ટ્રોનિક બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન સામે ગ્રાહકોને કાનૂની સુરક્ષા આપતા સ્પષ્ટ નિયમો ઘડ્યા છે. બેંક કે સિસ્ટમની ખામીથી ફ્રોડ થાય ત્યારે ગ્રાહકની જવાબદારી શૂન્ય (Zero Liability) બને છે અને પૂરેપૂરી રકમ પાછી મેળવી શકાય છે.
RBI ના રિફંડ અને જવાબદારીના નિયમો એક નજરે
ખાતામાંથી અચાનક પૈસા કપાય તો તાત્કાલિક કરવા જેવાં ૩ મહત્વનાં કામ
જો તમારા બેંક ખાતામાંથી કોઈ એવું ટ્રાન્ઝેક્શન થાય જે તમે પોતે કર્યું નથી, તો જરાય વિલંબ કર્યા વિના નીચે મુજબનાં પગલાં ભરો:
૧. બેંકને તાત્કાલિક જાણ કરી ખાતું બ્લોક કરાવો:
સૌપ્રથમ બેંકના સત્તાવાર કસ્ટમર કેર નંબર, મોબાઈલ બેંકિંગ એપ, ઈન્ટરનેટ બેંકિંગ અથવા નજીકની શાખામાં રૂબરૂ જઈને અનધિકૃત વ્યવહારની ફરિયાદ નોંધાવો. વધુ નુકસાન ન થાય તે માટે તમારા ડેબિટ કાર્ડ, યુપીઆઈ (UPI) અને નેટ બેંકિંગને તાત્કાલિક બ્લોક કરાવો.
૨. ફરિયાદ નંબર અને તમામ પુરાવા સાચવો:
બેંકમાં ફરિયાદ નોંધાવ્યા બાદ તેની સત્તાવાર કમ્પ્લેઇન્ટ રેફરન્સ નંબર (Complaint Ticket ID) ચોક્કસથી મેળવી લો. વ્યવહારનો SMS, ઈમેલ નોટિફિકેશન, બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને સ્ક્રીનશોટ સુરક્ષિત સાચવી રાખો, જે આગળ તપાસ અને રિફંડ મેળવવામાં સૌથી મજબૂત પુરાવા બનશે.
૩. સાયબર હેલ્પલાઇન ૧૯૩૦ પર ફરિયાદ નોંધાવો:
જો આ મામલો ઓનલાઇન કે ડિજિટલ સાયબર ફ્રોડનો હોય, તો તાત્કાલિક ગૃહ મંત્રાલયની સાયબર ફ્રોડ હેલ્પલાઇન ૧૯૩૦ પર કૉલ કરો અથવા સત્તાવાર પોર્ટલ cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ દર્જ કરાવો. ગોલ્ડન અવર્સમાં તાત્કાલિક ફરિયાદ કરવાથી નાણાં ટ્રાન્સફર થયેલા એકાઉન્ટને ફ્રીઝ કરી નાણાં અટકાવી શકાય છે.
બેંક ક્યારે અને કેવી રીતે આપશે રિફંડ?
-
૧૦ દિવસમાં શેડો રિવર્સલ (Shadow Reversal):
આરબીઆઈની માર્ગદર્શિકા અનુસાર, એકવાર ગ્રાહક દ્વારા ૩ દિવસની અંદર અનધિકૃત વ્યવહારની જાણ કરવામાં આવે, તો બેંકે ફરિયાદ મળ્યાના ૧૦ કાર્યકારી દિવસોની અંદર ગ્રાહકના ખાતામાં તે રકમ કામચલાઉ ધોરણે (Shadow Credit) જમા કરવી પડે છે.
-
૯૦ દિવસમાં અંતિમ નિકાલ:
ફરિયાદ નોંધાયાની તારીખથી વધુમાં વધુ ૯૦ દિવસની અંદર સમગ્ર તપાસ પૂર્ણ કરીને ગ્રાહકના નાણાંનો કાયમી નિકાલ કરવાનો બેંક માટે નિયમ છે. જો બેંક તરફથી કોઈ સંતોષકારક ઉકેલ ન મળે, તો ગ્રાહક આરબીઆઈના બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન (Banking Ombudsman) નો સંપર્ક સાધી શકે છે.
સાવચેતી એ જ શ્રેષ્ઠ સુરક્ષા
-
ક્યારેય પણ કોઈપણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે તમારો બેંક પાસવર્ડ, યુપીઆઈ પિન કે વન-ટાઇમ પાસવર્ડ (OTP) શેર કરશો નહીં.
-
શંકાસ્પદ લિંક્સ કે અજાણી APK ફાઇલ્સ ડાઉનલોડ કરવાનું ટાળો.
-
બેંકમાંથી આવતા તમામ SMS અને ઈમેલ એલર્ટ્સ પર નિયમિત નજર રાખો જેથી કોઈપણ અનધિકૃત હિલચાલ તાત્કાલિક પકડી શકાય.
