ગુજરાતમાં હાલમાં “પીવાય છે તો વેચાય છે” ની ગતિશીલતા મુજબ નશાખોરીનો બજાર ધમધમી રહ્યો છે. રાજ્યની અંદાજે 7 કરોડની વસ્તીમાંથી આશરે 40 લાખ લોકો નિયમિતપણે વિવિધ પ્રકારના નશાના બંધાણી બન્યા છે. કોરોના મહામારી બાદ રાજ્યમાં પરંપરાગત નશાની સાથે સાથે સિન્થેટિક ડ્રગ્સ અને નશીલી દવાઓની માગ અને પુરવઠામાં ચિંતાજનક વધારો નોંધાયો છે. ડ્રગ્સના આ વધતા વ્યાપને ડામવા માટે રાજ્ય પોલીસ વડા (DGP) દ્વારા એન્ટી નાર્કોટિક્સ વિંગની રચના જેવા કડક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ આ સમસ્યાના મૂળિયાં ઘણા ઊંડા છે.
રાજ્યમાં નશાખોરીના ચોંકાવનારા આંકડા
સરકાર દ્વારા સત્તાવાર આંકડાઓ મર્યાદિત પ્રમાણમાં જાહેર થતા હોય છે, પરંતુ વિવિધ સર્વે અને અહેવાલો અનુસાર રાજ્યમાં નશાની સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર વળાંક લઈ ચૂકી છે. રાજ્યમાં નિયમિત નશો કરનારા અંદાજે 40 લાખ લોકોમાં વિવિધ વર્ગના નાગરિકો સામેલ છે.
-
કુલ 40 લાખ નિયમિત બંધાણીઓમાંથી 20 લાખ લોકો દારૂના બંધાણી છે, જ્યારે બાકીના 20 લાખ લોકો અન્ય પ્રકારના નશાના રસ્તે ચડી ચૂક્યા છે.
-
નેશનલ સબસ્ટેન્સ યુઝ સર્વે મુજબ, રાજ્યમાં સૌથી વધુ આશ્ચર્યજનક રીતે 9 લાખ લોકો પીડાશામક દવાઓ (પેઇનકિલર્સ અને સેડેટિવ્સ) નો નશો કરે છે.
-
પુરુષોમાં દારૂ ઉપરાંત ચરસ, અફીણ, ગાંજા અને ભાંગનું સેવન મોટા પ્રમાણમાં થાય છે.
-
આ દૂષણમાં હવે મહિલાઓ પણ અછૂતી રહી નથી; રાજ્યમાં 2 લાખથી વધુ મહિલાઓ ગાંજો, ભાંગ કે પેઇનકિલર દવાઓની લતે ચડી ચૂકી છે.
-
યુવા વર્ગમાં સિન્થેટિક ડ્રગ્સ અને પાર્ટી ડ્રગ્સનું ચલણ પણ ખૂબ ઝડપથી વધી રહ્યું છે, જેમાં 1 લાખથી વધુ યુવક-યુવતીઓ ગંભીર આદત ધરાવે છે.
પોલીસ તંત્ર સામે મર્યાદાઓ અને પડકારો
કેન્દ્ર સરકારના નિયમ મુજબ દેશમાં દર 1 લાખની વસ્તી પર ઓછામાં ઓછા 174 પોલીસકર્મી હોવા અનિવાર્ય છે. તેની સામે ગુજરાતમાં આ પ્રમાણ માત્ર 117 પોલીસકર્મીઓનું જ છે. પોલીસ બળની આ ઘટને કારણે નશાબંધી અને ડ્રગ્સ વિરોધી કાયદાઓનો કડક અમલ કરાવવામાં સ્થાનિક સ્તરે અનેક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
છેલ્લા પાંચ વર્ષના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો ગુજરાત પોલીસ અને એસઓજી દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્મગલિંગ નેટવર્ક પર પ્રહાર કરતા 13,600 કરોડ રૂપિયાની કિંમતનું 1.39 લાખ કિલોથી વધુ ડ્રગ્સ જપ્ત કરવામાં આવ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન 3,700થી વધુ ગુના નોંધીને 5,348 આરોપીઓની ધરપકડ પણ કરવામાં આવી છે. જો કે, આટલી મોટી માત્રામાં ડ્રગ્સ પકડવા છતાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કેટલા યુવક-યુવતીઓ ખરેખર નશા મુક્ત થયા અને સામાન્ય જીવનમાં પરત ફર્યા તેનો કોઈ ચોક્કસ ડેટા કે સત્તાવાર વિગત જવાબદાર વિભાગો પાસે ઉપલબ્ધ નથી.
ડી-એડિક્શન સેન્ટર્સ અને ખાનગી રિ-હેબ સેન્ટર્સનો વેપાર
નશાખોરીના દૂષણને ડામવા અને બંધાણીઓને સાચા રસ્તે લાવવા માટે સરકારે રાજ્યના તમામ 34 જિલ્લાઓમાં 15 બેડની ક્ષમતા ધરાવતા ડી-એડિક્શન સેન્ટર શરૂ કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય કર્યો છે. આ કેન્દ્રોના સંચાલન અને નશો મુક્ત કરાવવાના અભિયાન માટે સરકારે રૂ. 41 કરોડની ગ્રાન્ટ પણ ફાળવી છે.
બીજી બાજુ, આ સરકારી પ્રયાસોની સમાંતરે ખાનગી ક્ષેત્રે પણ મોટો વ્યાપારી કારોબાર શરૂ થયો છે. રાજ્યમાં આશરે 100 જેટલા ખાનગી રિ-હેબ ડોક્ટર્સ અને સેન્ટર્સ અત્યંત તોસ્તાન ફી વસૂલીને નશા મુક્તિના નામે વ્યવસાય ચલાવી રહ્યા છે, જ્યાં સામાન્ય પરિવારના બંધાણીઓ માટે સારવાર મેળવવી આર્થિક રીતે મુશ્કેલ બને છે.
‘એન્ટી નાર્કોટિક્સ વિંગ’ની નવી રચના અને વિશેષ જવાબદારીઓ
રાજ્યમાંથી ડ્રગ્સના નેટવર્કને જડમૂળથી ઉખાડી ફેંકવા માટે ડીજીપી જ્ઞાનેન્દ્રસિંહ મલિક દ્વારા આગામી સાત દિવસમાં તમામ જિલ્લાઓ અને મહાનગરોમાં ‘એન્ટી નાર્કોટિક્સ વિંગ’ (ANW) શરૂ કરવાના કડક આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે.
-
અમદાવાદ અને સુરત: આ બે મોટા શહેરોમાં 2-2 વિશેષ યુનિટ કાર્યરત કરાશે.
-
વડોદરા અને રાજકોટ: આ શહેરોમાં 1-1 યુનિટ બનાવાશે.
-
જિલ્લા કક્ષા: દરેક જિલ્લામાં 1-1 વિશેષ એન્ટી નાર્કોટિક્સ યુનિટ રચાશે.
-
ટીમનું માળખું: દરેક યુનિટમાં 1 પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર (PI), 1 પોલીસ સબ ઇન્સ્પેક્ટર (PSI), 2 એએસઆઈ અથવા હેડ કોન્સ્ટેબલ અને 4 કોન્સ્ટેબલ મળીને કુલ 8 સભ્યોની વિશેષ ટીમ રહેશે.
-
સ્વતંત્ર વાહન: આ તમામ ટીમોને અલગ વાહન અને ડ્રાઇવરની સુવિધા આપવામાં આવશે.
આ વિશેષ ટીમોની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમને અન્ય કોઈ પણ પ્રકારની કાયદો અને વ્યવસ્થા કે સરકારી કામગીરી સોંપવામાં આવશે નહીં. તેઓ માત્ર અને માત્ર ડ્રગ્સ પેડલરો, સપ્લાયર્સ અને નશાના વેચાણ માટેના ગુપ્ત હોટસ્પોટ્સ પર જ પોતાની સંપૂર્ણ નજર રાખીને કડક કાર્યવાહી કરશે.
