Gujarat : ગુજરાતના આર્થિક વિકાસના પાયામાં પોતાના પરસેવાની મહેનત રેડનારા લાખો શ્રમિકો અને કામદારોમાં આર્થિક શોષણ સામે ભારે અસંતોષ ફાટી નીકળ્યો છે. કાળઝાળ મોંઘવારી, કામનો અસહ્ય બોજ અને કાયદેસરના લઘુત્તમ વેતનના અભાવથી પીડાતા આંગણવાડી વર્કરો, આશા વર્કરો અને ઔદ્યોગિક કામદારો હવે આરપારના મૂડમાં આવી ગયા છે. ટ્રેડ યુનિયનો અને વિવિધ કામદાર સંગઠનોએ રાજ્ય સરકારને સ્પષ્ટ ચીમકી આપી છે કે જો દિવાળી પહેલાં તેમના પડતર પ્રશ્નો અને વેતન વધારાનો યોગ્ય ઉકેલ નહીં આવે, તો સમગ્ર રાજ્યમાં ઉગ્ર આંદોલન શરૂ કરવામાં આવશે.
શ્રમજીવી ક્ષેત્રે કાનૂની રક્ષણના અભાવે જંગલરાજ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હોવાના ગંભીર આક્ષેપો સાથે કામદારો હવે પોતાના અધિકારો માટે રસ્તા પર ઊતરવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
આંકડાઓમાં શોષણની વાસ્તવિકતા: કાયમી કર્મચારીઓમાં ૩૦% ઘટાડો
રાજ્યમાં અસંગઠિત અને કરાર આધારિત કામદારોની સ્થિતિ અંગે સામે આવેલા ચોંકાવનારા આંકડા:
-
અસંગઠિત ક્ષેત્રનું વિશાળ કદ: રાજ્યમાં ૧ કરોડ ૧૮ લાખ ૯ હજાર ૬૧ કામદારો અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં અસુરક્ષિત પરિસ્થિતિ વચ્ચે કામ કરી રહ્યા છે.
-
ફેક્ટરીઓ અને પરપ્રાંતીય મજૂરો: રાજ્યની નોંધાયેલી ૪૭,૭૬૨ ફેક્ટરીઓમાં આશરે ૨૪ લાખ લોકો કાર્યરત છે, જ્યારે વણનોંધાયેલા એકમોનો આંકડો તેનાથી ઘણો મોટો છે. ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં ૩૦ થી ૪૦ લાખ પરપ્રાંતીય કામદારો ખૂબ જ કપરી સ્થિતિમાં દિવસો વિતાવી રહ્યા છે.
-
ફિક્સ પે અને આઉટસોર્સિંગમાં ધરખમ વધારો: વર્ષ ૨૦૧૮માં જ્યાં ફિક્સ પગારદારોની સંખ્યા ૨ લાખ હતી, તે વધીને ૨૦૨૫ સુધીમાં ૩.૫૦ લાખ થઈ છે. જ્યારે સરકારી કરાર આધારિત, આઉટસોર્સિંગ અને એડ-હોક કર્મચારીઓની સંખ્યા ૨૦૨૨ના ૬ લાખથી વધીને ૬.૫૦ લાખ પર પહોંચી ગઈ છે. બીજી તરફ, કાયમી કર્મચારીઓની સંખ્યામાં સરકારે ૩૦ ટકા જેટલો મોટો કાપ મૂક્યો છે.
-
ફ્રન્ટલાઇન મહિલા વર્કર્સનું શોષણ: હાલ રાજ્યમાં ૭૫ લાખ ખેતમજૂરો ઉપરાંત ૧,૨૦,૫૪૦ આંગણવાડી વર્કરો, ૪૭,૮૧૭ હેલ્પરો અને ૪૪,૦૦૦ આશા વર્કરો તથા ફેસિલિટેટરો અત્યંત નજીવા માનદવેતનમાં દિવસ-રાત ફરજ બજાવી રહ્યા છે.
૧૨ કલાક આકરો શ્રમ છતાં ૮ કલાકનું પણ વેતન નહીં
કામદારોની રોજિંદી સમસ્યાઓ દિવસેને દિવસે વધુ વિકટ બની રહી છે:
-
કાયદાકીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન: કાયદા મુજબ રોજના ૮ કલાક કામના બદલે શ્રમિકો પાસે ૧૨-૧૨ કલાક સુધી આકરો શ્રમ કરાવવામાં આવે છે, છતાં તેમને પૂરા ૮ કલાકનું લઘુત્તમ વેતન પણ ચૂકવવામાં આવતું નથી.
-
ઊર્જા સંકટ અને પલાયન: વીજકાપ, ગેસની તંગી અને ઔદ્યોગિક મંદીના પગલે હજારો કામદારોની નોકરીઓ જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે. રોજગારી ગુમાવી ચૂકેલા પરપ્રાંતીય શ્રમિકો હવે મોટા પાયે પોતાના વતન તરફ પલાયન કરવા મજબૂર બન્યા છે.
દિવાળીના તહેવારો ઉજવવા મુશ્કેલ: યુનિયનોની આરપારની લડાઈ
આ વિકટ આર્થિક સંકટને કારણે રાજ્યના અંદાજે ૨ કરોડ ૫૦ લાખ શ્રમિકો અને તેમના પરિવારો માટે દિવાળી જેવા સૌથી મોટા તહેવારની ઉજવણી કરવી તો દૂર, રોજિંદું જીવન ચલાવવું પણ મુશ્કેલ બની ગયું છે.
કામદાર સંગઠનોનું કહેવું છે કે મોંઘવારીના આ સમયમાં નજીવા પગારમાં પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવું અશક્ય બન્યું છે. જો સરકાર દ્વારા દિવાળી પહેલાં કાયદેસરના લઘુત્તમ વેતનની ખાતરી અને પેન્ડિંગ માંગણીઓ સ્વીકારવામાં નહીં આવે, તો આ ભારે જનાક્રોશ રાજ્યવ્યાપી આંદોલનમાં ફેરવાઈ જશે.
