અમેરિકા પર મોટું ઊર્જા સંકટ: ૧૯૮૨ પછી પહેલીવાર ક્રૂડ ઓઈલનો વ્યૂહાત્મક ભંડાર તળિયે; ઈરાન સંઘર્ષ વચ્ચે ટ્રમ્પની મુશ્કેલીઓ વધી!

ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને મધ્ય પૂર્વ (Middle East) ની તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ અમેરિકા માટે દિવસેને દિવસે આર્થિક અને રાજદ્વારી માથાનો દુખાવો બની રહી છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સમક્ષ હવે વધુ એક મોટો પડકાર આવીને ઊભો રહ્યો છે. યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જીના તાજેતરના આંકડા મુજબ, અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક ક્રૂડ ઓઈલ ભંડાર એટલે કે સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) માં ક્રૂડનો સ્ટોક ઘટીને ઓક્ટોબર ૧૯૮૨ પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે આવી ગયો છે.

સ્થાનિક સ્તરે મોંઘવારી વધવા અને પેટ્રોલમાં ભાવવધારા વચ્ચે ૧૭૨ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ બહાર કાઢવાની મંજૂરી બાદ આ ભંડાર ઘટીને માત્ર ૨૮૨.૭ મિલિયન બેરલ જ બચ્યો છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ $૧૧૦ ને પાર

વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અનિશ્ચિતતા અને પુરવઠામાં ખલેલ પડવાના ડરથી ભાવોમાં સતત તેજી જોવા મળી રહી છે:

• બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude): આંતરરાષ્ટ્રીય વાયદા બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૫૨ સેન્ટ્સ વધીને $૧૧૦.૦૭ પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, જે પાછલા સત્રમાં $૧૧૦.૭૦ સુધી પહોંચ્યું હતું (૨૦ મે પછીનું સર્વોચ્ચ સ્તર).

• WTI અને મર્બન ક્રૂડ: અમેરિકન ડબલ્યુટીઆઈ (WTI) ક્રૂડ ઓઈલ $૧૦૦ પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ચૂક્યું છે, જ્યારે મર્બન ક્રૂડના ભાવ $૧૧૧ પ્રતિ બેરલનો આંકડો વટાવી ગયા છે.

તેલના જહાજો પર હુમલાથી ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ભડકો

શિપિંગ અને ઓઈલ ટ્રેકિંગ ફર્મ કેપ્લર (Kpler) અનુસાર, દરિયાઈ માર્ગો પર વધેલા જોખમે આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે:

• ૧૮ જહાજો નિશાના પર: પાછલા બે અઠવાડિયા દરમિયાન ઓછામાં ઓછા ૧૮ કાર્ગો અને ઓઈલ ટેન્કર્સ પર હુમલા નોંધાયા છે.

• હૂતી વિદ્રોહીઓનું આક્રમણ: યમનના ઈરાન સમર્થિત હૂતી જૂથે સાઉદી અરેબિયાના યાન્બુ સ્થિત અરામકો પ્લાન્ટ અને શાયબાહ ઓઈલ સાઈટ સહિત એરપોર્ટ્સ પર હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી છે.

• યમનમાં રક્તપાત: સોમવારે યમનના શબવા પ્રાંતમાં સરકારી સુરક્ષા દળોના કેમ્પ પર થયેલા હૂતી હુમલામાં ૫૮ લોકોના મોત અને ૨૦૦થી વધુ લોકો ઘાયલ થતાં ઊર્જા સપ્લાય ચેઈન સામે મોટો ખતરો ઊભો થયો છે.

રશિયા પરના પ્રતિબંધો અંગે અનિશ્ચિતતા અને માર્કેટ સેન્ટિમેન્ટ

આઈએનજી (ING) અને કેસીએમ ટ્રેડના વિશ્લેષકોના મતે:

• વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટમાં અત્યારે જોખમ પ્રીમિયમ (Risk Premium) ખૂબ ઊંચું છે. જ્યાં સુધી હોર્મુઝની સામુદ્રધુની અને ગલ્ફ રૂટ પર પુરવઠો સંપૂર્ણ સામાન્ય ન થાય ત્યાં સુધી આ અનિશ્ચિતતા ઘટવાના કોઈ સંકેત નથી.

• રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે રશિયા પર લાદેલા કેટલાક કડક પ્રતિબંધો અને ટેરિફ પાછા ખેંચવાનો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર જારી કર્યો હતો, પરંતુ આખરી નિર્ણય હજુ પેન્ડિંગ રાખ્યો છે. વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોના જણાવ્યા અનુસાર, વહીવટી તંત્ર પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી રહ્યું છે.

• ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) ના રિપોર્ટ મુજબ, સપ્ટેમ્બરમાં રશિયાનું ક્રૂડ ઉત્પાદન વધીને દૈનિક ૮.૪૩ મિલિયન બેરલ થયું હતું, જેના કારણે ડીઝલ સપ્લાયમાં આંશિક રાહત જરૂર મળી છે, પરંતુ મિડલ ઈસ્ટના સંઘર્ષે વૈશ્વિક અર્થતંત્રને મોંઘા ઈંધણના બોજ તળે દબાવી દીધું છે.