હવે સોના-ચાંદીના ઘરેણાં વધુ મોંઘા થઈ શકે: ગુજરાતમાં ૬ લાખ બંગાળી કારીગરોએ કરી મજૂરી વધારવાની માંગ, આર્થિક સંકટ ઘેરાયું

સોના અને ચાંદીના કલાત્મક ઘરેણાં બનાવવામાં પોતાની અદ્ભુત હસ્તકળા માટે જાણીતા બંગાળી કારીગરો હાલ ગંભીર આર્થિક ભીંસનો સામનો કરી રહ્યા છે. વધતી મોંઘવારી, ગેસ-દુકાનના વધેલા ખર્ચા અને ઘટેલા મહેનતાણાના કારણે ગુજરાતભરમાં કામ કરતા અંદાજે ૬ લાખ બંગાળી કારીગરો માટે પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવું મુશ્કેલ બન્યું છે.

આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે કારીગરોએ જ્વેલર્સ અને વેપારીઓ સમક્ષ ઘડતર મજૂરી ૨ ટકાથી વધારીને ૪ ટકા કરી આપવાની જોરદાર માંગણી મૂકી છે. જો વેપારીઓ આ માંગ સ્વીકારે તો આગામી તહેવારોની સિઝનમાં ગ્રાહકો માટે સોના-ચાંદીના ઘરેણાંના મેકિંગ ચાર્જીસ (ઘડતર) વધી શકે છે.

મજૂરી ૮% થી ઘટીને માત્ર ૨% થઈ: કારીગરોની દયનીય સ્થિતિ

• ઐતિહાસિક ઘટાડો: એક સમય હતો જ્યારે ઘરેણાં ઘડવા માટે કારીગરોને કુલ મૂલ્યના ૮ ટકા જેટલું યોગ્ય મહેનતાણું મળતું હતું. જોકે, સ્પર્ધા અને વચેટિયાઓના કારણે આ મજૂરી ઘટીને હવે માત્ર ૨ ટકા થઈ ગઈ છે.

• આવક સામે અસહ્ય ખર્ચ: અમદાવાદના સમસ્ત બંગાળી સમાજ અસોસિએશનના જણાવ્યા મુજબ, હાલમાં ૧૦૦ ગ્રામ સોનાના ઘરેણાં તૈયાર કરવા પર (જેનું મૂલ્ય આશરે ₹૧૫ લાખ જેટલું થાય છે) કારીગરને ૨ ટકા લેખે માંડ ₹૩૦,૦૦૦ મજૂરી મળે છે.

• આ ₹૩૦,૦૦૦ માંથી મુખ્ય કારીગરે પોતાની સાથે કામ કરતા હેલ્પર્સ-કારીગરોનો પગાર, ઘરેણાં ઓગાળવા માટેનો ગેસ ખર્ચ, એસિડ-રસાયણોનો ખર્ચ, વર્કશોપ/દુકાનનું ભાડું અને વીજળી બિલ ભરવું પડે છે. તમામ ખર્ચા બાદ કારીગરના હાથમાં ઘર ચલાવવા જેટલી રકમ પણ બચતી નથી.

વેપારીઓ ગ્રાહકો પાસેથી ૧૦ થી ૧૮% વસૂલે છે, કારીગરને માત્ર ૨%

આ વિવાદમાં સૌથી મોટો વિરોધાભાસ એ છે કે:

• મોટા શોરૂમ અને સોની વેપારીઓ સામાન્ય ગ્રાહકો પાસેથી દાગીના વેચતી વખતે ૧૦% થી લઈને ૧૮% જેટલો તોતિંગ મેકિંગ ચાર્જ વસૂલ કરે છે.

• તેની સામે રાત-દિવસ એક કરીને ઘરેણું તૈયાર કરનારા મૂળ કસબીઓને આ નફામાંથી માત્ર ૨ ટકા જેટલો નજીવો હિસ્સો જ આપવામાં આવે છે.

• આ શોષણ અને મોંઘવારીના કારણે અનેક કુશળ કારીગરો હવે પરંપરાગત સુવર્ણકળાનો વ્યવસાય છોડીને અન્ય ક્ષેત્રોમાં મજૂરી કરવા મજબૂર બન્યા છે.

ગુજરાતમાં ક્યાં-ક્યાં ફેલાયેલું છે કારીગરોનું નેટવર્ક?

ગુજરાતમાં અમદાવાદનો ઐતિહાસિક કોટ વિસ્તાર અને ખાસ કરીને ખાડિયા, માણેકચોક અને રતનપોળ સોનાના ઘરેણાં બનાવવાના મુખ્ય કેન્દ્રો છે. આ ઉપરાંત સુરત, વડોદરા, રાજકોટ જેવા મહાનગરો તેમજ નાના-મોટા સેન્ટરોમાં મળીને અંદાજે ૬ લાખ જેટલા પશ્ચિમ બંગાળના કારીગરો વર્ષોથી સ્થાયી થઈને આ ઉદ્યોગની કરોડરજ્જુ સમાન કામગીરી કરી રહ્યા છે.

કારીગરોનું કહેવું છે કે જો વેપારીઓ મજૂરી વધારીને ૪ ટકા નહીં કરે, તો આગામી દિવસોમાં કામગીરી સ્થગિત કરવા જેવા આકરા પગલાં ભરવા પડશે.