ગુજરાતમાં દૂધના નામે લોકોના આરોગ્ય સાથે ગંભીર ચેડાં કરવાનો કાળો કારોબાર ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. છેલ્લા માત્ર 6 મહિનાના સમયગાળામાં રાજ્યભરમાંથી 20 હજાર લીટરથી વધુ નકલી અને ભેળસેળયુક્ત દૂધનો જથ્થો ઝડપાયો હોવાનો ચોંકાવનારો અહેવાલ સામે આવ્યો છે.
દૂધ જેવો પૌષ્ટિક આહાર બાળકો, વૃદ્ધો અને પરિવારો માટે અનિવાર્ય હોવાથી તેમાં થતી ઝેરી કેમિકલ્સની ભેળસેળ લોકોના સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી રહી છે.
કેમિકલ, યુરિયા અને ડિટર્જન્ટથી બને છે ઝેરી દૂધ
નકલી દૂધ તૈયાર કરવા માટે માફિયાઓ દ્વારા અત્યંત જોખમી અને ઝેરી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે:
-
તેલ અને ડિટર્જન્ટનો દેખાવ: સસ્તા પામ ઓઈલ, સોયાબીન તેલ કે વનસ્પતિ ઘીને પાણીમાં મિક્સ કરી, દૂધ જેવો સફેદ ફીણવાળો દેખાવ લાવવા માટે વોશિંગ પાવડર, લિક્વિડ સોપ અથવા શેમ્પૂ ઉમેરવામાં આવે છે.
-
SNF અને લેક્ટોઝ વધારવાની તરકીબ: લેબોરેટરી ટેસ્ટિંગમાં દૂધ યોગ્ય સાબિત થાય તે માટે તેમાં યુરિયા, ખાંડ અને ગ્લુકોઝ ભેળવવામાં આવે છે.
-
જોખમી પ્રિઝર્વેટિવ્સ: દૂધ લાંબો સમય બગડે નહીં તે માટે હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ અને ફોર્માલિન જેવા ખતરનાક રસાયણોનો ઉપયોગ કરાય છે.
શરીરના મહત્વના અંગોને નુકસાન: સ્વાસ્થ્ય સામે મોટું જોખમ
આવા ભેળસેળયુક્ત કેમિકલવાળા દૂધના લાંબા ગાળાના સેવનથી શરીરમાં ગંભીર બિમારીઓ ઘર કરી જાય છે:
-
ઝેરી અસર (Poisoning): કેમિકલયુક્ત દૂધ તાત્કાલિક ફૂડ પોઈઝનિંગ જેવી સમસ્યાઓ નોતરી શકે છે.
-
કિડની અને લિવર ફેલિયર: યુરિયા અને ડિટર્જન્ટ જેવા પદાર્થો સતત શરીરમાં જવાથી લિવર અને કિડનીને કાયમી નુકસાન પહોંચે છે.
-
હૃદયરોગ અને બીપી: પામ ઓઈલ અને અખાદ્ય તેલોના કારણે હૃદય સંબંધિત બિમારીઓ અને બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યાઓ વકરી શકે છે.
-
બાળકો માટે ઘાતક: ખાસ કરીને નવજાત શિશુઓ અને નાના બાળકો માટે દૂધ પોષણનો મુખ્ય સ્ત્રોત હોવાથી તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને માનસિક-શારીરિક વિકાસ પર ખૂબ ખરાબ અસર પડે છે.
કડક કાયદા છતાં છટકબારીઓનો લાભ
ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળ અટકાવવા માટે દેશમાં ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ (FSSAI), 2006 હેઠળ કડક જોગવાઈઓ અને સજાના નિયમો મોજૂદ છે:
-
કાયદો હોવા છતાં નબળી તપાસ, મર્યાદિત માત્રામાં લેવાતા સેમ્પલ્સ અને કાનૂની પ્રક્રિયામાં રહેલી છટકબારીઓનો લાભ ઉઠાવીને દૂધ માફિયાઓ છૂટી જાય છે.
-
જ્યાં સુધી ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગ દ્વારા સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ અને આકરા દંડની કાર્યવાહી નિયમિતપણે નહીં થાય, ત્યાં સુધી આ કાળા કારોબારને જડમૂળથી ડામવો મુશ્કેલ બની રહેશે.
