વિશ્વભરમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવને લઈને ચિંતાજનક સ્થિતિ સર્જાઈ છે. યુરોપમાં ભીષણ ગરમી (Heatwave), અલ નીનોની અસર અને ઈરાન તથા યુક્રેન સાથે જોડાયેલા યુદ્ધજન્ય તણાવના કારણે વૈશ્વિક ખાદ્ય પુરવઠા (Food Supply) પર અસર પડી રહી છે. પરિણામે ઓગસ્ટ દરમિયાન વિશ્વભરમાં અનાજ સહિત અનેક ખાદ્ય ચીજોના ભાવ 2022 પછીના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે.
યુનાઈટેડ નેશન્સની ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO)ના જણાવ્યા મુજબ, વૈશ્વિક ખાદ્ય ભાવ સૂચકાંક (Food Price Index) જુલાઈના 130.8 પોઈન્ટથી વધીને ઓગસ્ટમાં 133.3 પોઈન્ટ થયો છે. આ વધારો વિશ્વભરના ખાદ્ય બજારોમાં પુરવઠા અને કિંમતોનું દબાણ વધતું હોવાનો સંકેત આપે છે.
ગરમી અને દુષ્કાળથી પાકને નુકસાન
યુરોપના અનેક વિસ્તારોમાં ભારે ગરમી અને દુષ્કાળની સ્થિતિને કારણે મકાઈ, બીટ અને પશુપાલન ક્ષેત્રના ઉત્પાદન પર અસર પડી છે. બીજી તરફ, એશિયામાં અલ નીનોની સંભવિત ગંભીર અસરને કારણે પામ ઓઈલ અને ખાંડના ઉત્પાદન અંગે પણ ચિંતા વધી છે.
આબોહવા સંબંધિત સમસ્યાઓ સાથે વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય તણાવ પણ ખાદ્ય સપ્લાય માટે પડકાર બની રહ્યો છે. બ્લેક સી વિસ્તારમાં વધેલા હુમલા અને શિપિંગમાં સર્જાયેલા અવરોધોને કારણે રશિયા અને યુક્રેનમાંથી અનાજની નિકાસ પર અસર પડી છે. આ બંને દેશો વૈશ્વિક અનાજ બજારમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ખાંડના ભાવમાં સૌથી મોટો ઉછાળો
FAOના જણાવ્યા અનુસાર ઓગસ્ટમાં અનાજ, વનસ્પતિ તેલ, ખાંડ, માંસ અને ડેરી સહિતના મુખ્ય ખાદ્ય ભાવ સૂચકાંકોમાં વધારો નોંધાયો છે. અનાજના ભાવ સૂચકાંકમાં 2.2 ટકાનો વધારો થયો છે.
વનસ્પતિ તેલના ભાવ પણ જૂન 2022 પછીના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. જોકે સૌથી મોટો ઉછાળો ખાંડના ભાવમાં જોવા મળ્યો છે. ઓગસ્ટમાં ખાંડના ભાવમાં 11.9 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. બ્રાઝિલમાં ઉત્પાદન અંગેની ચિંતાઓ તેમજ અન્ય દેશોમાં મોસમી પરિસ્થિતિઓએ ખાંડના બજાર પર દબાણ વધાર્યું છે.
વૈશ્વિક અનાજ ઉત્પાદનનું અનુમાન ઘટાડાયું
FAOએ 2026 માટે વૈશ્વિક અનાજ ઉત્પાદનના પોતાના અનુમાનમાં પણ ઘટાડો કર્યો છે. સંગઠને અંદાજિત ઉત્પાદન 34 લાખ ટન ઘટાડીને આશરે 2.980 અબજ ટન કર્યું છે. આ ઉત્પાદન 2025ની સરખામણીમાં લગભગ બે ટકા ઓછું હોવાનું અનુમાન છે.
જોકે આ આંકડો હજુ પણ ઐતિહાસિક રીતે ઊંચો અને રેકોર્ડ સ્તરની નજીક માનવામાં આવે છે, પરંતુ વૈશ્વિક અનાજના સ્ટોકમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા ચિંતાનું કારણ બની છે.
ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ પર સીધી અસર
વિશ્વભરમાં ખાદ્ય ચીજોના ભાવ વધવાથી તેની સીધી અસર સામાન્ય લોકોના બજેટ પર પડી શકે છે. અનાજ, તેલ, ખાંડ અને અન્ય આવશ્યક વસ્તુઓ મોંઘી થવાથી ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારોના ઘરખર્ચ પર વધારાનું દબાણ આવી શકે છે.
FAOએ ચેતવણી આપી છે કે જળવાયુ પરિવર્તનથી થતા ઝટકા (Climate Shocks), ભૂ-રાજકીય તણાવ અને વેપાર માર્ગોમાં અવરોધો આગામી સમયમાં વૈશ્વિક ખાદ્ય બજાર માટે મોટા જોખમો બની શકે છે. જો સપ્લાયમાં વધુ વિક્ષેપ સર્જાય અથવા ઉત્પાદન ઘટે તો આગામી મહિનાઓમાં ખાદ્ય ચીજોના ભાવ પર વધુ દબાણ જોવા મળી શકે છે.
