પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંભવિત બંધ થવાથી ભારત માટે નવા પડકારો ઉભા થયા છે. અહેવાલો અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલ પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપોને કારણે ભારતે ફરીથી રશિયન તેલ તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું છે. ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના આશરે 90 ટકા આયાત કરે છે અને તાજેતરમાં રશિયાને બદલે મધ્ય પૂર્વમાંથી તેની ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે. જો કે, ઈરાન સાથે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિને કારણે, ભારત હવે જોખમ ઘટાડવા માટે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ તેલ ખરીદવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના સંભવિત બંધ થવાથી ભારત માટે નવા પડકારો ઉભા થયા છે. અહેવાલો અનુસાર, મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલ પુરવઠામાં સંભવિત વિક્ષેપોને કારણે ભારતે ફરીથી રશિયન તેલ તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું છે. ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના આશરે 90 ટકા આયાત કરે છે અને તાજેતરમાં રશિયાને બદલે મધ્ય પૂર્વમાંથી તેની ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે. જો કે, ઈરાન સાથે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિને કારણે, ભારત હવે જોખમ ઘટાડવા માટે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ તેલ ખરીદવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
રશિયન તેલ તરફ નવેસરથી વળાંક
નોંધનીય છે કે તાજેતરના અઠવાડિયામાં, ભારતીય તેલ કંપનીઓએ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સાથેના સંભવિત વેપાર કરારને ધ્યાનમાં રાખીને રશિયા પાસેથી તેમની ક્રૂડ તેલ ખરીદીમાં થોડો ઘટાડો કર્યો હતો. એવું માનવામાં આવતું હતું કે આ વેપાર કરારને અસર કરી શકે છે. ભારતીય કંપનીઓના આ નિર્ણય બાદ, રશિયાએ વધારાનો તેલ પુરવઠો ચીન તરફ વાળ્યો. જો કે, પરિસ્થિતિ હવે બદલાતી દેખાય છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટા દર્શાવે છે કે પૂર્વ એશિયા તરફ જતા કેટલાક રશિયન ક્રૂડ તેલ શિપમેન્ટ હવે ભારત તરફ વાળવામાં આવ્યા છે.
શિપ-મોનિટરિંગ પ્લેટફોર્મ કેપ્લર અને વોર્ટેક્સાના ડેટા અનુસાર, આ અઠવાડિયે આશરે 1.4 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ વહન કરતા બે ટેન્કર ભારતીય બંદરો પર ઉતારવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ઇરાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહી બાદ ઊર્જા સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારોમાં અસ્થિરતા વધી છે અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે.
વાસ્તવિક પુરવઠા વિક્ષેપ પહેલાં જ કિંમતો વધવા લાગી છે, કારણ કે રોકાણકારોને ડર છે કે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અસર થઈ શકે છે. વૈશ્વિક તેલ વેપારનો આશરે 20 ટકા હિસ્સો ઈરાન, ઓમાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત વચ્ચે સ્થિત આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેલ ટેન્કર પર હુમલો અને દરિયાઈ ટ્રાફિકમાં વિક્ષેપના અહેવાલોએ બજારની ચિંતાઓમાં વધુ વધારો કર્યો છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે ઊર્જા બજારમાં વિક્ષેપનો માત્ર ભય પણ કિંમતોને વધારવા માટે પૂરતો છે. તેલ માત્ર એક સરળ વસ્તુ નથી પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ સંસાધન છે જે વૈશ્વિક ભૂરાજનીતિને પ્રભાવિત કરે છે. ઇતિહાસમાં ઘણી વખત ઉર્જા પુરવઠાનો ઉપયોગ દબાણના સાધન તરીકે કરવામાં આવ્યો છે, પછી ભલે તે 1970 ના દાયકાનો તેલ પ્રતિબંધ હોય કે 2022 માં રશિયા દ્વારા યુરોપને ગેસ પુરવઠો કાપવામાં આવ્યો હોય. ઈરાન પરના હુમલા બાદ, વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ લગભગ $76 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે, જે થોડા અઠવાડિયા પહેલા લગભગ $68 હતો.
