labour law : ગુજરાતમાં ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર અને શ્રમિક કલ્યાણને લઈને મોટા સુધારા અમલમાં આવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારના નવા OSH કોડ (ઓક્યુપેશનલ સેફ્ટી, હેલ્થ એન્ડ વર્કિંગ કન્ડિશન્સ કોડ) હેઠળ કારખાનાઓ અને એકમો માટે નવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
લઘુ ઉદ્યોગ ભારતી દ્વારા આયોજિત વિશેષ માર્ગદર્શન સેમિનારમાં રાજ્ય સરકારના ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સેફ્ટી એન્ડ હેલ્થ વિભાગના ડાયરેક્ટર પી. એમ. શાહે ઉદ્યોગપતિઓને નવા કાયદાની જોગવાઈઓ અંગે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી.
નવા OSH કોડની મુખ્ય જોગવાઈઓ
-
ઘોડિયાઘર (Crèche) ફરજિયાત: જે ઔદ્યોગિક એકમ કે ફેક્ટરીમાં 50 થી વધુ કર્મચારીઓ કાર્યરત હોય, ત્યાં કામ કરતી મહિલાઓના બાળકો માટે યોગ્ય સુવિધાયુક્ત ઘોડિયાઘર રાખવું ફરજિયાત રહેશે.
-
કેન્ટીનની સુવિધા: જે સંસ્થા કે ફેક્ટરીમાં 100 કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ ફરજ બજાવતા હશે, ત્યાં સંચાલકોએ કર્મચારીઓ માટે કેન્ટીનની સુવિધા ઊભી કરવી પડશે.
-
ઓવરટાઇમની મર્યાદામાં વધારો: કર્મચારીઓ માટે ત્રિમાસિક (3 મહિના) ઓવરટાઇમની મર્યાદા અગાઉ 75 કલાક હતી, જે વધારીને હવે 144 કલાક કરવામાં આવી છે.
-
મહિલાઓ માટે નાઇટ શિફ્ટ: મહિલા કર્મચારીઓ હવે રાત્રિપાળી (Night Shift) માં પણ કામ કરી શકશે. આ માટે મહિલા કર્મચારીની લેખિત સંમતિ ફરજિયાત રહેશે તેમજ તેમની સંપૂર્ણ સલામતી, સુરક્ષા અને પરિવહનની વ્યવસ્થા સંબંધિત એકમે કરવાની રહેશે.
-
વાર્ષિક હેલ્થ ચેકઅપ: ઉદ્યોગોએ વર્ષમાં એક વખત પોતાના તમામ કર્મચારીઓનું નિયમિત મેડિકલ પરીક્ષણ કરાવવાનું રહેશે.
ગુજરાતના 50,000 થી વધુ ઉદ્યોગો નવા કાયદા હેઠળ આવરી લેવાયા
ઈન્ડસ્ટ્રિયલ સેફ્ટી એન્ડ હેલ્થ વિભાગ મુજબ, નીચેની ત્રણ કેટેગરીમાં આવતા તમામ એકમો નવા કાયદા હેઠળ ગણાશે:
-
વીજળી (પાવર) ના ઉપયોગ સાથે ઉત્પાદન થતું હોય અને 20 કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ હોય.
-
પાવર વગર કામ થતું હોય પરંતુ 40 કે તેથી વધુ કર્મચારીઓ કામ કરતા હોય.
-
જોખમી કે કેમિકલ ઉત્પાદન થતું હોય અને 10 થી 20 કર્મચારીઓ કામ કરતા હોય.
આ કેટેગરીના આધારે સમગ્ર ગુજરાતમાં 50,000 થી વધુ નાના-મોટા ઔદ્યોગિક એકમોને આ નિયમો સીધા લાગુ પડશે.
પાલન માટે 30 દિવસની મુદત અને સરપ્રાઇઝ ઇન્સ્પેક્શન
ઉદ્યોગોને મુશ્કેલી ન પડે તે માટે સરકારે અમલીકરણમાં રાહત આપી છે:
-
30 દિવસનો સમય: નવા નિયમોના પાલન માટે ઉદ્યોગોને 30 દિવસની મુદત અપાશે, જેમાં પુરાવા રજૂ કરવાના રહેશે.
-
વિલંબિત ફી: જો 30 દિવસમાં પાલન ન થાય, તો વધારાના 30 દિવસની છૂટ મળશે પરંતુ વિલંબ બદલ નિયત લેટ ફી ચૂકવવી પડશે.
-
સેલ્ફ-ડિક્લેરેશન અને દરોડા: આગામી દિવસોમાં ઉદ્યોગો નિયમોનું પાલન કરે છે તેની ઓનલાઇન બાંહેધરી આપી શકશે. સાથોસાથ સરકારનો સેફ્ટી વિભાગ કોઈ પણ પૂર્વસૂચના વિના ફેક્ટરીઓમાં સરપ્રાઇઝ (આકસ્મિક) ઇન્સ્પેક્શન કરીને વાસ્તવિક ચકાસણી કરશે.
