પ્રિયંકા ગાંધીના પુત્રના એક્ઝિબિશનમાં મોટો વિવાદ: તિરંગા અને યુવા આંદોલનના ૭૪ ફોટોઝ હટાવવા દબાણ; પ્રિયંકા ગાંધી લાલઘૂમ— ‘દેશમાં હવે લોકશાહી રહી નથી!’

કળા અને અભિવ્યક્તિની આઝાદીને લઈને દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં મોટો રાજકીય અને કલા જગતનો વિવાદ છેડાઈ ગયો છે. કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા અને રોબર્ટ વાડ્રાના પુત્ર તેમજ આર્ટિસ્ટ-ફોટોગ્રાફર રેહાન વાડ્રા (Raihan Vadra) ના સોલો ફોટો એક્ઝિબિશન “No Idea Is Final” ને લઈને દિલ્હીના પ્રતિષ્ઠિત બિકાનેર હાઉસમાં ભારે હોબાળો મચ્યો છે.

રેહાન વાડ્રાએ ગંભીર આરોપ મૂક્યો છે કે બિકાનેર હાઉસના મેનેજમેન્ટે પ્રદર્શન શરૂ થવાના ગણતરીના કલાકો પહેલાં દિલ્હીમાં તાજેતરમાં થયેલા યુવા આંદોલનો અને વિરોધ પ્રદર્શનોનું દસ્તાવેજીકરણ કરતી આશરે ૭૪ જેટલી તસવીરો તાત્કાલિક હટાવી લેવા દબાણ કર્યું હતું. એટલું જ નહીં, મેનેજમેન્ટે ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ (તિરંગા) ની ૨ તસવીરો પણ હટાવવા સૂચના આપી હતી, જેને હટાવવાનો રેહાને સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો.

ઓપનિંગના કલાકો પહેલાં અલ્ટીમેટમ: ૭૦ થી વધુ તસવીરો હટાવાઈ

પ્રદર્શન શરૂ થતાં પહેલાં સર્જાયેલા ડ્રામાની વિગતો:

• અલ્ટીમેટમ: બુધવારે સાંજે ૭:૦૦ વાગ્યે શરૂ થનારા આ શોના થોડા કલાકો પહેલાં બપોરે ૩:૩૦ વાગ્યે મેનેજમેન્ટે નોટિસ આપી હતી કે જો સાંજે ૫:૦૦ વાગ્યા સુધીમાં આ તસવીરો હટાવવામાં નહીં આવે તો સમગ્ર એક્ઝિબિશન રદ કરી દેવામાં આવશે.

• દીવાલો પર માત્ર ૪૦ તસવીરો રહી: પીટીઆઈના અહેવાલ મુજબ, શો નિર્ધારિત કાર્યક્રમ અનુસાર શરૂ તો થયો, પરંતુ ગેલેરીની દીવાલો પર માત્ર ૪૦ જેટલી તસવીરો જ પ્રદર્શિત રહી શકી હતી, જ્યારે ૭૦ થી વધુ મહત્વની તસવીરો હટાવી લેવાની ફરજ પડી હતી.

• તિરંગો હટાવવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર: રેહાન વાડ્રાએ સોશિયલ મીડિયા પર આક્રોશ ઠાલવતા લખ્યું કે, “મેનેજમેન્ટના મતે યુવા વિરોધ પ્રદર્શનોની સામગ્રી ‘વાંધાજનક’ હતી. તેમણે મને તિરંગાની ૨ તસવીરો પણ હટાવવા કહ્યું, પરંતુ મેં સાફ ના પાડી દીધી. હું ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજની તસવીર ક્યારેય નીચે નહીં ઉતારું.”

‘શેનાથી ડરી રહ્યા છે?’: રેહાન વાડ્રાનો મેનેજમેન્ટ સામે સવાલ

પોતાની કળા પર લાદવામાં આવેલી સેન્સરશિપ સામે પ્રતિક્રિયા આપતાં રેહાન વાડ્રાએ જણાવ્યું:

• દસ્તાવેજીકરણ રાજકારણ નથી: મેનેજમેન્ટે દેશના વર્તમાન રાજકીય વાતાવરણને આગળ ધરીને આ તસવીરો દર્શાવવાનો અયોગ્ય સમય ગણાવ્યો હતો. તેના પર રેહાને સ્પષ્ટતા કરી કે આ તસવીરોમાં કોઈ રાજકીય પક્ષપાત કે કૉમેન્ટરી નહોતી, પરંતુ છેલ્લા ૬ મહિના દરમિયાન યુવાનોએ કરેલા આંદોલનોનું તે વાસ્તવિક દસ્તાવેજીકરણ હતું.

• કલાકાર તરીકે ફરજ: રેહાને કહ્યું, “દેશમાં શું ચાલી રહ્યું છે તેનું નિષ્પક્ષ દસ્તાવેજીકરણ કરવું એ એક ભારતીય કલાકાર તરીકે મારી પવિત્ર ફરજ છે. તેઓ કલાકારોના કામ પર સેન્સરશિપ લગાવી રહ્યા છે, મને સમજાતું નથી કે તેઓ આખરે શેનાથી ડરી રહ્યા છે.”

પ્રિયંકા ગાંધી લાલઘૂમ: ‘આ દેશમાં હવે લોકશાહી રહી નથી’

પોતાના પુત્રના એક્ઝિબિશનમાંથી આંદોલનની તસવીરો હટાવવાના વિવાદ પર પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાએ કેન્દ્ર અને તંત્ર પર આકરા પ્રહારો કર્યા:

• અવાજ દબાવવાનો પ્રયાસ: પ્રિયંકા ગાંધીએ આ પગલાંને અત્યંત “હાસ્યાસ્પદ” ગણાવતાં કહ્યું, “સમગ્ર દેશમાં યુવાનોનો અવાજ દબાવવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી તેઓ કોઈની પણ સાથે આવું કરે તે સ્વાભાવિક છે. તેના ફોટોગ્રાફ્સમાં કોઈ રાજકીય ટીકા કે અપમાનજનક બાબત નહોતી, માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનનું વિઝ્યુઅલ રેકોર્ડિંગ હતું.”

• લોકશાહી પર તરાપ: તેમણે આકરા શબ્દોમાં ઉમેર્યું કે, “સ્પષ્ટપણે આ જ તેમની વિચારસરણી દર્શાવે છે. હવે દેશમાં કોઈ લોકશાહી રહી નથી. આજે આ એક કલાકાર સાથે બન્યું છે, કાલે બીજા કોઈ કલાકારનો અવાજ દબાવવામાં આવશે.”

હાલમાં આ પ્રદર્શન બિકાનેર હાઉસ ખાતે વાઇલ્ડલાઇફ અને એબ્સ્ટ્રેક્ટ આર્ટની બાકી રહેલી ૪૦ જેટલી તસવીરો સાથે રવિવાર સુધી ચાલુ રહેશે. જોકે, રેહાન વાડ્રાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સેન્સર કરવામાં આવેલી યુવા આંદોલનની તમામ ૭૪ તસવીરોના આખા કલેક્શનને જાહેર જનતા સમક્ષ મૂકવા માટે તેઓ ટૂંક સમયમાં અન્ય કોઈ સ્વતંત્ર આર્ટ ગેલેરી કે સ્થળની પસંદગી કરશે.