Gold From Mercury : વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં અવારનવાર નવા પ્રયોગો થતા રહે છે, પરંતુ તાજેતરમાં સામે આવેલા એક અહેવાલે વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો અને કોમોડિટી બજારનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અમેરિકાના સ્ટાર્ટઅપ ‘મેરાથોન ફ્યુઝન’ (Marathon Fusion) એ પારા (Mercury) માંથી અસલી સોનું બનાવવામાં સફળતા મળી હોવાનો મોટો દાવો કર્યો છે. જોકે, કંપની તરફથી આ પ્રયોગના સત્તાવાર ડેટા કે નક્કર પુરાવા રજૂ કરવામાં ન આવતાં વિજ્ઞાન જગત અને બજાર નિષ્ણાતો આ દાવાને લઈને શંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
શું છે ‘ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સમ્યુટેશન’ અને કંપનીનો દાવો?
-
કેવી રીતે બન્યું સોનું?: કંપનીના દાવા મુજબ, તેમણે ‘ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સમ્યુટેશન’ (Nuclear Transmutation) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ પ્રક્રિયામાં પરમાણુના કેન્દ્ર (ન્યુક્લિયસ) માં ફેરફાર કરીને એક તત્વને અન્ય તત્વમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
-
પ્રક્રિયાની વિગત: ફ્યુઝન રિએક્શન દરમિયાન પેદા થતા અતિ ઝડપી ન્યુટ્રોન કિરણો દ્વારા પારાના ખાસ આઇસોટોપને સોનામાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
-
રેડિયોએક્ટિવ જોખમ: આ પ્રકારના અણુ પ્રયોગોમાં મોટા પ્રમાણમાં રેડિયોએક્ટિવ કચરો અને જોખમી કિરણોત્સર્ગ પેદા થાય છે, જેને સુરક્ષિત રીતે નિયંત્રિત કરવો ટેકનિકલ રીતે ઘણો મોટો પડકાર છે.
CERN પણ અગાઉ સોનાના પરમાણુ બનાવી ચૂક્યું છે
પારા કે અન્ય ધાતુઓમાંથી સોનું બનાવવાનો આ પહેલો વૈજ્ઞાનિક પ્રયાસ નથી:
-
યુરોપની પ્રખ્યાત લેબોરેટરી CERN ના ‘લાર્જ હેડ્રોન કોલાઈડર’માં વૈજ્ઞાનિકોએ ૨૦૧૫ થી ૨૦૧૮ વચ્ચે પ્રયોગો કરી સોનાના અંદાજે ૮૬ અબજ નાભિક (પરમાણુઓ) બનાવ્યા હતા.
-
જોકે, તે સમગ્ર જથ્થાનું વજન માત્ર ૨૯ પિકોગ્રામ જેટલું જ અતિ-સૂક્ષ્મ હતું અને તે બન્યાની ક્ષણોમાં જ નષ્ટ થઈ ગયા હતા, જેથી તેનો વ્યવસાયિક ઉપયોગ ક્યારેય શક્ય બન્યો નહોતો.
-
મેરાથોન ફ્યુઝનનો દાવો છે કે તેઓ ફ્યુઝન રિએક્શન થકી ભવિષ્યમાં મોટા પાયે સોનું ઉત્પાદિત કરવા સક્ષમ ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યા છે.
શું સોનાના બજાર ભાવમાં કડાકો બોલશે?
બજાર નિષ્ણાતોના મતે સોનાના ભાવ ગગડવાની કોઈ શક્યતા નથી, જેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
ઉત્પાદન ક્ષમતા ઘણી ઓછી: કંપનીના રિસર્ચ પેપર અનુસાર, જો ૧ ગીગાવોટ પાવર ધરાવતો વિશાળ થર્મલ પ્લાન્ટ સતત ચાલે તો પણ વર્ષે માત્ર ૨ ટન સોનું બની શકે.
-
ખાણોમાંથી થતું વાસ્તવિક ઉત્પાદન ઘણું મોટું: વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના ડેટા મુજબ, દુનિયાભરની ખાણોમાંથી દર વર્ષે અંદાજે ૩,૬૭૨ ટન કુદરતી સોનું બહાર કઢાય છે, જેની સરખામણીએ લેબનું ઉત્પાદન નહિવત્ છે.
-
રિએક્ટર હાલ પ્રારંભિક તબક્કે: મેરાથોન ફ્યુઝનનું રિએક્ટર હાલ માત્ર ૧ કિલોવોટ પાવર આઉટપુટના અતિ પ્રાથમિક તબક્કામાં છે.
લેબમાં વ્યાવસાયિક ધોરણે સસ્તું સોનું બનાવવું હાલની તારીખે તકનીકી રીતે અશક્ય જણાતું હોવાથી બજારમાં સોનાના મૂલ્ય પર આ દાવાની કોઈ નકારાત્મક અસર થવાની સંભાવના નથી.
