દેશની કેન્દ્રીય બેંક એટલે કે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા બલ્ક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (Bulk FD) પર વ્યાજ દરોનું નિયમન કરતા હાલના માળખામાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સુધારેલા નવા નિયમો આગામી 1 ઓક્ટોબર 2026 થી દેશભરમાં લાગુ કરવામાં આવશે.
આ ફેરફારો પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા (Transparency) વધારવાનો અને ડિપોઝિટર્સના વિશ્વાસને વધુ મજબૂત કરવાનો છે. આ સાથે આરબીઆઈ બેંકોને તેમની લિક્વિડિટી (રોકડ પ્રવાહ) ની જરૂરિયાતો મુજબ ચોક્કસ સુગમતા આપવા પણ માંગે છે.
નવા નિયમ હેઠળ શું-શું બદલાશે?
-
દૈનિક વ્યાજ દરોની સત્તાવાર જાહેરાત: નવા નિયમો અનુસાર બેંકોએ દરેક કામકાજના દિવસે (Working Day) સવારે 10:00 વાગ્યા સુધીમાં લાગુ પડતા બલ્ક એફડી વ્યાજ દરો જાહેર કરવા પડશે. દરો અપડેટ કરવા માટે બેંકોને મહત્તમ 10 મિનિટની છૂટ આપવામાં આવશે.
-
વેબસાઇટ પર દર્શાવેલા દરોનું ફરજિયાત પાલન: બેંકોએ મોટી થાપણો પર વ્યાજ ચૂકવતી વખતે તેમની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર દર્શાવેલા દરોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું પડશે. હવે બેંકો મનસ્વી રીતે ગ્રાહક જોઈને દરો નક્કી કરી શકશે નહીં.
-
બધી જ શાખાઓમાં સમાન વ્યાજ દર: અત્યાર સુધી ઘણી બેંકો પોતાની અલગ-અલગ શાખાઓ (Branches) માં એકસરખી રકમની ડિપોઝિટ પર જુદા-જુદા વ્યાજ દરો ઓફર કરતી હતી. હવે આ પ્રથા બંધ થશે. બેંકોએ એક જ દિવસે સ્વીકારવામાં આવેલી સમાન રકમની મોટી થાપણો માટે પોતાની તમામ શાખાઓમાં એકસમાન લાગુ દર જ ઓફર કરવો પડશે.
‘બલ્ક ડિપોઝિટ’ કોને કહેવાય?
બેંકિંગ નિયમો અનુસાર, ₹3 કરોડ કે તેથી વધુની એકલ (સિંગલ) ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ ને ‘બલ્ક ડિપોઝિટ’ (જથ્થાબંધ થાપણ) તરીકે ગણવામાં આવે છે. આ પ્રકારની મોટી રકમની થાપણો પર અપાતા વ્યાજ દરો સામાન્ય રિટેલ થાપણો (નાની FD) ના દરો કરતાં અલગ અને ઘણીવાર વધુ સ્પર્ધાત્મક હોય છે.
લિક્વિડિટી મુજબ બેંકોને મર્યાદિત છૂટછાટ
નવા માળખામાં બેંકોને રોકડ વ્યવસ્થાપન માટે ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં દરોમાં તફાવત રાખવાની મર્યાદિત મંજૂરી આપવામાં આવી છે:
બેંકો લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો (LCR) ફ્રેમવર્ક હેઠળ લાગુ થનારા ઉપાડ દર (Withdrawal Rate) ના આધારે બલ્ક ડિપોઝિટ પર અલગ-અલગ વ્યાજ દરો ઓફર કરી શકશે. આ પગલાથી બેંકો પોતાના કેશ-ફ્લોને જોખમમાં મૂક્યા વિના મોટા રોકાણકારો પાસેથી ભંડોળ મેળવી શકશે.
